‘KHUYẾN NGHỊ VÀ HƯỚNG DẪN TRUY CẬP MỞ KIM CƯƠNG cho các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ, và nhà hoạch định chính sách’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là tài liệu của các tác giả Sona Lisa Arasteh-Roodsary (OPERAS), Vinciane Gaillard (European University Association – EUA), Federica Garbuglia (EUA), Pierre Mounier (OPERAS), Janne Pölönen (Federation of Finnish Learned Societies – TSV), Vanessa Proudman (SPARC Europe), Johan Rooryck (cOAlition S), Bregt Saenen (Science Europe), and Graham Stone (Jisc), xuất bản tháng 5/2025.

“Tóm tắt

Báo cáo này trình bày một khung toàn diện và linh hoạt để hỗ trợ Truy cập Mở Kim cương - Diamond OA (Diamond Open Access) trong xuất bản học thuật. Báo cáo đưa ra các khuyến nghị và hướng dẫn phù hợp với các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách, đồng thời giải quyết các nhu cầu, mối quan tâm và cơ hội đa dạng trong hệ sinh thái Diamond OA đang phát triển.

Trách nhiệm và sự hợp tác chung

Hỗ trợ Diamond OA là trách nhiệm chung giữa các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách. Mặc dù mỗi bên đều có vai trò riêng biệt, nhưng những nỗ lực phối hợp của họ là cần thiết để duy trì mô hình xuất bản này trong dài hạn. Báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hợp tác phối hợp, nhấn mạnh rằng:

• Các cơ sở hoạt động như 'tổ chức mẹ' bằng cách cung cấp nhân viên, cơ sở hạ tầng và tài nguyên học thuật để duy trì các tạp chí, nền tảng và kho lưu trữ Diamond OA.

• Các nhà cấp vốn, nhà bảo trợ và nhà tài trợ đảm bảo tính bền vững về mặt tài chính thông qua các chính sách và khoản đầu tư cho phép duy trì và phát triển Diamond OA liên tục.

• Các nhà hoạch định chính sách ở cấp khu vực, quốc gia và EU tạo ra các khuôn khổ tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích việc áp dụng Diamond OA.

Các con đường hỗ trợ Diamond OA

Để thúc đẩy hệ sinh thái Diamond OA phát triển mạnh, báo cáo phác thảo các con đường chiến lược để tham gia, đồng thời đề xuất các hành động cụ thể sau:

• Xác định lý do và động lực để hỗ trợ Diamond OA và thúc đẩy lợi ích của nó.

• Tăng cường hệ thống ghi nhận và khen thưởng cho các tác giả, biên tập viên và nhân viên của Diamond OA.

• Đầu tư vào việc phát triển các hệ thống giám sát và các sáng kiến thu thập bằng chứng.

• Ký Kế hoạch hành động cho Diamond OA.

• Hỗ trợ các Trung tâm năng lực Diamond địa phương, quốc gia và cộng đồng.

• Tham gia vào Trung tâm năng lực Diamond Châu Âu.

• Tham gia vào Khung Truy cập Mở Diamond Toàn cầu.

Khuyến nghị và hướng dẫn

Khung này nhằm mục đích hướng dẫn các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách trong việc hỗ trợ Diamond OA. Báo cáo sắp xếp các khuyến nghị và hướng dẫn của mình theo các danh mục riêng biệt nhưng có liên quan, phản ánh các lý do chính khiến các tác nhân nghiên cứu hỗ trợ Diamond OA, bao gồm:

• Văn hóa nghiên cứu tích cực: Các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách có chung trách nhiệm củng cố văn hóa nghiên cứu tích cực phản ánh các giá trị cốt lõi như tính tự chủ, tự do, quan tâm, tinh thần đồng nghiệp, hợp tác, bình đẳng, đa dạng, hòa nhập, chính trực, đạo đức, cởi mở và minh bạch.

• Trách nhiệm kinh tế và tài chính: Các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách phải giải quyết các trách nhiệm kinh tế và tài chính để đảm bảo xuất bản học thuật là bền vững và mang lại giá trị cho xã hội.

• Động lực của thẩm quyền, sự bảo trợ và tính hợp pháp: Khi hỗ trợ Diamond OA, các cơ sở, nhà cấp vốn, nhà bảo trợ, nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách phải tính đến động lực của thẩm quyền, sự bảo trợ và tính hợp pháp. Điều này bao gồm cả hỗ trợ từ trên xuống và các sáng kiến từ dưới lên.

Mặc dù toàn diện, khung này vẫn linh hoạt, cho phép các tổ chức khác nhau ưu tiên các hành động dựa trên bối cảnh riêng, cấu trúc quản trị, mô hình hoạt động và nguồn lực sẵn có của riêng họ. Các bên liên quan có thể triển khai các khuyến nghị tại các mốc thời gian khác nhau, tùy thuộc vào chính sách quốc gia và sự sẵn sàng của cơ sở.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 30 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/s5ho0pklpym7ek4dgxik2/202505-Diamond-OA-Recommendations-Guidelines_Vi-23062025.pdf?rlkey=k7d9abhgv4nq29sf0sxnfy4fw&st=53jcx0gl&dl=0

Xem thêm:

• Truy cập Mở

• Khoa học Mở

• Tài liệu dịch

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com