Keeping digitised works in the public domain: how the copyright directive makes it a reality
Published January 21, 2020 by Andrea Wallace (University of Exeter Law School)Ariadna Matas (Europeana Foundation)
Bài được đưa lên Internet ngày: 21/01/2020
Nguyên tắc cho rằng các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain) vẫn phải tiếp tục thuộc phạm vi công cộng sau khi được số hóa – một quan điểm mà Europeana đã bảo vệ suốt gần một thập kỷ qua – gần đây đã được đưa vào luật pháp châu Âu. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Andrea Wallace về tầm quan trọng của quy định này đối với lĩnh vực di sản văn hóa, cũng như về nghiên cứu của bà liên quan đến Điều 14.
Trong nhiều năm qua, thông qua các chính sách, tiêu chuẩn và hoạt động truyền thông, Europeana đã lên tiếng phản đối việc các cơ sở áp dụng giấy phép Creative Commons cho các bản sao kỹ thuật số của những tác phẩm vốn đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền, trong khi các cơ sở này không phải là tác giả hay chủ sở hữu quyền đối với những tác phẩm đó.
Hiến chương về Phạm vi Công cộng (Public Domain Charter) (bản dịch sang tiếng Việt) của chúng tôi khẳng định rằng, để duy trì một phạm vi công cộng lành mạnh và phát triển, việc số hóa một tác phẩm thuộc phạm vi công cộng không được phép biến tác phẩm đó trở lại trạng thái được bảo hộ bản quyền và không thể tái sử dụng. Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu phạm vi công cộng – một nguyên tắc cốt lõi trong luật bản quyền.
Sau quá trình nỗ lực nâng cao nhận thức về vấn đề này, Europeana hoan nghênh việc thông qua Điều 14 trong Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (Copyright in the Digital Single Market Directive) (bản dịch sang tiếng Việt). Quy định này xác định rằng các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng sẽ vẫn tiếp tục thuộc phạm vi công cộng sau khi được số hóa, trừ khi quá trình số hóa đó tạo ra một sản phẩm đủ tính "nguyên gốc" để được bảo hộ bản quyền. Tất cả 28 quốc gia thành viên sẽ phải thông qua và nội luật hóa quy định này (trước tháng 6 năm 2021). Andrea Wallace, cùng với Ellen Euler, đã thực hiện nghiên cứu về điều khoản này cũng như những tác động của nó.
Điều 14 hướng tới giải quyết vấn đề gì?
Điều 14 nhắm vào thực trạng tồn tại từ lâu: việc xác lập quyền bản quyền đối với các bản sao không có tính nguyên gốc của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng. Theo luật bản quyền, để được bảo hộ, một tác phẩm phải có đủ tính "nguyên gốc". Từ trước đến nay, vẫn thiếu các căn cứ pháp lý ràng buộc để xác định liệu các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng – chẳng hạn như ảnh chụp các bức tranh đã hết thời hạn bảo hộ – có đủ tính nguyên gốc để được hưởng quyền bản quyền riêng hay không.
Vì lý do này, các cơ sở di sản văn hóa, các cơ quan lưu trữ hình ảnh và những đơn vị sở hữu khác đã có thể xây dựng các mô hình kinh doanh dựa trên việc xác lập quyền tác giả đối với các bản sao của những tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain), đồng thời thu phí công chúng khi họ muốn sử dụng các hình ảnh đó. Tuy nhiên, điều này vô tình ngăn cản công chúng tiếp cận các tác phẩm nghệ thuật không còn được bảo hộ bản quyền, đồng thời đi ngược lại với mục đích cốt lõi của việc hết thời hạn bảo hộ bản quyền và đưa tác phẩm vào phạm vi công cộng. Phạm vi công cộng nên là tài sản mở để bất kỳ ai cũng có thể sử dụng cho mọi mục đích: tạo ra các sản phẩm văn hóa mới, phát triển tri thức mới, v.v.
Phạm vi áp dụng của Điều 14 là gì? Liệu nó có áp dụng cho mọi loại hình tác phẩm và mọi định dạng số hóa hay không?
Điều 14 chỉ áp dụng cho các "tác phẩm nghệ thuật thị giác" thuộc phạm vi công cộng. Chỉ thị này không định nghĩa cụ thể thế nào là "tác phẩm nghệ thuật thị giác", vì vậy chúng ta cần tham khảo luật pháp quốc gia của từng quốc gia thành viên để làm rõ khái niệm này. Nhiều học giả, những người ủng hộ quyền truy cập mở (open access), tổ chức Europeana cùng đông đảo công chúng hy vọng rằng các quốc gia thành viên sẽ áp dụng Điều 14 theo nghĩa rộng, bao hàm tất cả các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng. Nếu không, các tư liệu thu được từ việc sao chép sách, bản vẽ khoa học, bản nhạc, bản thảo, bản đồ hoặc các tác phẩm quan trọng khác thuộc phạm vi công cộng sẽ nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Điều 14. Hơn nữa, quy định này cũng không áp dụng cho tất cả các tác phẩm nghệ thuật thị giác, mà chỉ dành cho những tác phẩm đã hết thời hạn bảo hộ bản quyền. Điều này có nghĩa là các bản sao của những tác phẩm nghệ thuật vẫn còn trong thời hạn bảo hộ bản quyền sẽ không chịu ảnh hưởng bởi Điều 14.
Nhìn chung, Điều 14 được soạn thảo với phạm vi khá rộng – dự phòng cho khả năng công nghệ và các phương tiện truyền thông sẽ thay đổi theo thời gian. Đây là một điểm mạnh, xét đến việc quy định này áp dụng cho "bất kỳ tư liệu nào thu được từ hành vi sao chép". Chẳng hạn, điều này có thể bao gồm siêu dữ liệu (metadata), mã phần mềm, dữ liệu thô từ các bản quét 3D hoặc nhiếp ảnh kỹ thuật số, cũng như bất kỳ tư liệu nào được tạo ra thông qua các công nghệ trong tương lai, bất kể định dạng là gì.
Liệu điều này có đồng nghĩa với việc các phòng trưng bày, thư viện, kho lưu trữ và bảo tàng – GLAM (Galleries, Libraries, Archives, Museums) không còn có thể bảo vệ các bản sao kỹ thuật số của các tác phẩm nghệ thuật thị giác thuộc phạm vi công cộng thông qua quyền tác giả và các quyền liên quan nữa hay không?
Trái với suy nghĩ phổ biến… câu trả lời là không. Đây không phải là sự hủy bỏ hoàn toàn quyền tác giả. Văn bản này quy định rằng chỉ những tư liệu đáp ứng được ngưỡng bảo hộ quyền tác giả theo tiêu chuẩn của EU mới được bảo hộ. Các hình thức bảo hộ quyền liên quan sẽ không còn áp dụng; chỉ còn lại sự bảo hộ theo quyền tác giả. Các cơ quan lưu trữ hình ảnh cùng nhiều tổ chức di sản văn hóa luôn lập luận rằng những bản sao chép trung thực các tác phẩm thuộc phạm vi công cộng (public domain) đều đáp ứng được ngưỡng bảo hộ này. Sẽ rất đáng chú ý để xem liệu các lập luận đó có tiếp tục tồn tại sau khi các quốc gia thành viên nội luật hóa quy định này hay không, hay liệu các đơn vị nắm giữ tư liệu cuối cùng sẽ hưởng ứng yêu cầu từ công chúng về việc đưa các tư liệu sao chép này vào phạm vi công cộng. Có khả năng một số đơn vị sẽ tìm cách đi ngược lại mục đích của Điều 14, chẳng hạn như tiếp tục khẳng định quyền tác giả hoặc hạn chế quyền truy cập vào các tư liệu sao chép thông qua những điều khoản sử dụng trang web khắt khe, hoặc thậm chí là không công khai dữ liệu đó dưới bất kỳ hình thức nào.
Đâu là những kết luận chính từ nghiên cứu của bạn?
Ngoài vấn đề còn nhiều điểm chưa rõ ràng xung quanh Điều 14 mà chúng ta đã thảo luận, Ellen và tôi cho rằng vẫn còn những cách khác khiến các yêu cầu về bản quyền – hoặc các hạn chế tương tự như bản quyền – tiếp tục tồn tại ngay cả sau khi chỉ thị được chuyển hóa vào luật quốc gia. Một vài ví dụ có thể kể đến như lệnh cấm khách tham quan chụp ảnh tại chỗ, các điều khoản và điều kiện sử dụng trang web mang tính hạn chế, cùng những kẽ hở khác phát sinh từ Chỉ thị năm 2019 về Thông tin Khu vực Công (Public Sector Information Directive). Tài liệu của chúng tôi hiện đang trong quá trình thẩm định, nhưng chúng tôi hy vọng sẽ sớm công bố rộng rãi trong thời gian tới.
Bạn có lời khuyên nào dành cho các tổ chức di sản văn hóa không?
Chúng tôi khuyến khích các tổ chức hãy đón nhận tinh thần cởi mở của Chỉ thị EU và hào hứng với những tiềm năng mà việc phổ cập quyền truy cập mở (open access) mang lại (tất nhiên là vẫn cần cân nhắc các vấn đề về cấp phép sao cho phù hợp). Trên thực tế, các cơ sở có thể bắt đầu rà soát và sửa đổi chính sách sở hữu trí tuệ ngay từ bây giờ, thay vì chờ đợi quá trình chuyển hóa Chỉ thị DSM năm 2019 vào luật quốc gia. Khảo sát Open GLAM mà Douglas McCarthy và tôi cùng quản lý có một mục liệt kê các chính sách truy cập mở đang được áp dụng tại từng cơ sở. Đây là điểm khởi đầu tuyệt vời để tìm hiểu xem các cơ sở GLAM khác đang thực hiện như thế nào.
Việc triển khai truy cập mở có thể tạo cảm giác choáng ngợp. Tuy nhiên, hiện có rất nhiều nền tảng trực tuyến (cùng các cộng đồng tình nguyện viên nhiệt huyết) sẵn sàng hỗ trợ các cơ sở trong việc công bố nội dung, chẳng hạn như Wikimedia Commons hay GitHub. Chúng tôi khuyến nghị các cơ sở nên công bố các tập dữ liệu chất lượng cao dưới giấy phép Creative Commons CC0, từ đó tạo điều kiện cho cộng đồng trực tuyến cùng tham gia tái sử dụng và sáng tạo dựa trên các dữ liệu đó.
Đà phát triển cho phong trào Open GLAM đã hình thành và đang ngày càng mạnh mẽ. Điều 14 sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy việc áp dụng các chính sách truy cập mở, đồng thời hỗ trợ những người đang nỗ lực từ bên trong tổ chức có thêm sự ủng hộ để công bố các bộ sưu tập kỹ thuật số trực tuyến. Đây chính là điều mà chúng tôi mong đợi nhất! Tất cả chúng ta hãy cùng chờ đón những đổi mới kỹ thuật số tất yếu và sự hình thành tri thức mới – những thành quả chắc chắn sẽ xuất hiện khi quyền truy cập vào phạm vi công cộng (public domain) được mở rộng hơn.
The principle that works in the public domain should remain in the public domain once digitised, which Europeana has defended for almost ten years, was recently incorporated into European law. We interview Dr. Andrea Wallace about the importance of this provision for the cultural heritage sector and her research on Article 14.
For several years, Europeana – through its policies, standards, and communications – has advocated against the practice of institutions using Creative Commons licences on digital copies or surrogates of a work, when the original is out of copyright and they are neither the creators nor rightsholders. Our Public Domain Charter establishes that in order to achieve a healthy and thriving public domain, digitising a public domain work should not take it back to being protected and non-reusable. There is a danger of undermining the public domain, a central principle in copyright law.
After working to raise awareness on the issue, Europeana celebrates the adoption of Article 14 of the Copyright in the Digital Single Market Directive. This provision establishes that works of visual arts in the public domain shall remain in the public domain once digitised, unless the digitisation is original enough that it can attract copyright protection. All 28 member states will have to adopt it and make it national law (by June 2021). Andrea Wallace, together with Ellen Euler, has been researching the Article and its implications.
What issue is Article 14 trying to address?
Article 14 confronts the long-standing practice of claiming a copyright in non-original reproductions of public domain works. To attract protection, a work has to be sufficiently 'original' under copyright law. For a while now, there has been a lack of binding legal authority on whether reproductions of public domain works, like photographs of public domain paintings, are original enough to attract their own copyright.
Because of this, cultural heritage institutions, picture library agencies, and other owners have been able to build business models around claiming copyright in public domain reproductions and charging the public a fee to use the images. But this has the effect of excluding the public from accessing out-of-copyright artworks, and it contradicts the rationale underlying the expiration of copyright and a work passing into the public domain. The public domain should be available for everyone to use for whatever purpose: to make new cultural goods, generate new knowledge, and so on.
What is the scope of article 14? Does it apply to any type of work, and to any format of digitisation?
Article 14 applies to only 'works of visual art' in the public domain. The Directive doesn’t define what a work of visual art is, so we’ll need to look to national law for clarification on that in each member state. Many scholars, open access advocates, Europeana and the wider public hope member states will transpose Article 14 broadly to encompass all public domain works. Otherwise, the materials resulting from an act of reproduction of a book, scientific drawing, sheet music, manuscript, map, or other important public domain works will fall outside the scope of Article 14. It also doesn’t apply to every work of visual art - only those for which copyright has expired. This means in-copyright artwork reproductions are not affected by Article 14.
In general, Article 14 is drafted pretty broadly - it anticipates that technologies and media will inevitably change. This is a strength, considering it applies to 'any material resulting from an act of reproduction'. For example, that might include metadata, software code, raw data from 3D scans or digital photography, as well as any materials produced via future technologies, regardless of the format.
Does it mean that GLAMs can no longer protect, via copyright and related rights, the digitisations they make of works of visual arts in the public domain?
Contrary to popular belief… no. It’s not an outright cancellation of copyright. What the text does say, is that only the materials that do meet the EU copyright threshold will be protected. No more related rights protections; only copyright protections. The argument by picture library agencies and many cultural heritage institutions has always been that faithful reproductions of public domain works do meet that threshold. It will be interesting to see if these claims persist after national transposition, or whether owners will finally answer the public’s call to release reproduction materials to the public domain. There is a possibility that some may resist the purpose of Article 14, whether by continuing to claim copyright or by limiting access to reproduction materials in other ways, like via restrictive website terms or by not making the data available at all.
What are the main conclusions of your research?
In addition to the grey area around Article 14 already discussed, Ellen and I also argue that there are other ways that copyright claims - or copyright-like restrictions - might persist even after national transposition. A few examples include onsite visitor photography bans, restrictive website terms and conditions, and other gaps provided by the 2019 Public Sector Information Directive. Our paper is currently under review, but we hope to make it publicly available soon.
Anything you would recommend to cultural heritage institutions?
We would recommend that institutions embrace the pro-open culture spirit of the EU Directive and get excited about the potential that widespread open access carries (taking, of course, other appropriate licensing considerations into account). In fact, institutions could begin revising intellectual property rights policies now, rather than waiting for national transposition of the 2019 DSM Directive. The Open GLAM survey that Douglas McCarthy and I manage has a column that links to open access policies in use by each institution. It’s a great place to start exploring what other GLAMs are doing.
Open access can seem overwhelming. But there are a number of online platforms (and eager volunteer communities) available to aid institutions in releasing content, like Wikimedia Commons or GitHub. We recommend releasing high-quality datasets under a Creative Commons CC0 licence and letting the online community get to remixing and reusing.
The momentum for Open GLAM is already there and growing. Article 14 will serve as an important catalyst for adopting open access policies and it will help those already working internally to garner more support in releasing digital collections online. This is what we’re most looking forward to! We should all be eagerly awaiting the inevitable digital innovation and new knowledge generation that will result from greater access to the public domain.
Dịch: Lê Trung Nghĩa
letrungnghia.foss@gmail.com
Tác giả: Nghĩa Lê Trung
Ý kiến bạn đọc
Những tin cũ hơn
Blog này được chuyển đổi từ http://blog.yahoo.com/letrungnghia trên Yahoo Blog sang sử dụng NukeViet sau khi Yahoo Blog đóng cửa tại Việt Nam ngày 17/01/2013.Kể từ ngày 07/02/2013, thông tin trên Blog được cập nhật tiếp tục trở lại với sự hỗ trợ kỹ thuật và đặt chỗ hosting của nhóm phát triển...
Sổ tay Nghiên cứu Mở của Mạng lưới Cao học Toàn cầu Tài nguyên Giáo dục Mở - GO-GN (Global OER - Graduate Network)
DigComp 3.0: Khung năng lực số châu Âu
Các bài toàn văn trong năm 2025
Các bài trình chiếu trong năm 2025
Các lớp tập huấn thực hành ‘Khai thác tài nguyên giáo dục mở’ tới hết năm 2025
Tập huấn thực hành ‘Khai thác tài nguyên giáo dục mở’ cho giáo viên phổ thông, bao gồm cả giáo viên tiểu học và mầm non tới hết năm 2025
Các tài liệu dịch sang tiếng Việt tới hết năm 2025
Loạt bài về AI và AI Nguồn Mở: Công cụ AI; Dự án AI Nguồn Mở; LLM Nguồn Mở; Kỹ thuật lời nhắc;
Tổng hợp các bài của Nhóm các Nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG) đã được dịch sang tiếng Việt
Tổng hợp các bài của Liên minh S (cOAlition S) đã được dịch sang tiếng Việt
DigComp 3.0: Khung năng lực số châu Âu
Thông cáo báo chí của Liên minh S về Truy cập Mở trong giai đoạn 2026-2030 - bản dịch sang tiếng Việt
Các bài trình chiếu trong năm 2025
Tập huấn thực hành ‘Khai thác tài nguyên giáo dục mở’ cho giáo viên phổ thông, bao gồm cả giáo viên tiểu học và mầm non tới hết năm 2025
Hướng dẫn kỹ thuật lời nhắc. Các tác nhân. Giới thiệu các tác nhân AI
cOAlition S củng cố cam kết Truy cập Mở trong khi thúc đẩy giai đoạn chiến lược tiếp theo
Các bài toàn văn trong năm 2025
Các tài liệu dịch sang tiếng Việt tới hết năm 2025
‘Chiến lược 2026-2030 của Liên minh S’ - bản dịch sang tiếng Việt
Hướng dẫn Khung khái niệm. Vị thế (Positionality)
DigComp 3.0: Khung năng lực số châu Âu. Tóm lược
Sổ tay Phương pháp Nghiên cứu. Giới thiệu các phương pháp nghiên cứu
Schmidt Sciences ra nhập Nhóm các Nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG)
Hướng dẫn Khung khái niệm. Khung khái niệm và triển vọng nghiên cứu
DigComp 3.0: Khung năng lực số châu Âu
Hội thảo ‘Cập nhật phong trào Mở tại Việt Nam từ góc nhìn nghiên cứu và thực hành’ do GO-GN ASIA PACIFIC tổ chức tại Hà Nội ngày 1/12/2025 Hà Nội
Các lớp tập huấn thực hành ‘Khai thác tài nguyên giáo dục mở’ tới hết năm 2025
Hội thảo “Chuyển đổi số Trường Đại học Y Dược Cần Thơ - Thực trạng và giải pháp”
Sổ tay Nghiên cứu Mở của Mạng lưới Cao học Toàn cầu Tài nguyên Giáo dục Mở - GO-GN (Global OER - Graduate Network)
Loạt bài về AI và AI Nguồn Mở: Công cụ AI; Dự án AI Nguồn Mở; LLM Nguồn Mở; Kỹ thuật lời nhắc;