‘Lộ trình và Kế hoạch hành động về Truy cập Mở Kim cương Bengaluru’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu kết quả của Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu Truy cập Mở Kim cương Bengaluru 2026, giấy phép CC BY 4.0 Quốc tế.

“Lời mở đầu

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương (Diamond Open Access) đã được tổ chức tại Bengaluru từ ngày 2 đến ngày 6 tháng 2 năm 2026. Các cuộc thảo luận trong Hội nghị thượng đỉnh đã khẳng định lại quan điểm rằng tri thức học thuật là một tài sản công cộng và việc truyền đạt tri thức nên được các cộng đồng học thuật tạo ra và duy trì nó quản lý.

Truy cập Mở Kim cương là một mô hình do cộng đồng quản lý, cho phép sự tham gia bình đẳng vào việc sản xuất tri thức toàn cầu, hoạt động trên cơ sở miễn phí cho cả tác giả và người đọc. Một sự chuyển đổi toàn cầu phối hợp hướng tới mô hình này được hỗ trợ thông qua đầu tư công, cơ sở hạ tầng dùng chung và quản trị có trách nhiệm.

Tất cả các bên liên quan - chính phủ và các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức tài trợ và thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật, các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo, các trường đại học, các cơ quan đánh giá, thư viện và các trung tâm đào tạo khu vực - được mời tham gia vào Lộ trình Bengaluru và đóng góp vào việc tăng cường tài sản tri thức chung toàn cầu.

Bản “Kết luận và Định hướng tương lai” của Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ nhất về Truy cập Mở Kim cương (Toluca, México, 18–23 tháng 10 năm 2023), Tuyên ngôn về Khoa học như một Lợi ích Công cộng Toàn cầu (2023), và “Tuyên bố Toluca-Cape Town” từ Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 2 về Truy cập Mở Kim cương (8–14 tháng 12 năm 2024) đã đóng góp vào các cuộc thảo luận quốc tế đang diễn ra về truyền thông học thuật như một lợi ích công cộng, các phương pháp tiếp cận do cộng đồng dẫn dắt đối với Truy cập Mở Kim cương, và các mô hình phổ biến kiến thức công bằng và toàn diện hơn. Những quy trình và kết quả này đóng vai trò là điểm tham chiếu quan trọng cho Hội nghị Thượng đỉnh Toàn cầu lần thứ 3 về Truy cập Mở Kim cương và việc phát triển Lộ trình Bengaluru.

Truy cập Mở Kim cương phản ánh các nguyên tắc được khẳng định trong Điều 19 và 27 của Tuyên ngôn Toàn cầu về Nhân quyền, bao gồm quyền được xem, nhận và truyền đạt thông tin, quyền tham gia và hưởng lợi từ tiến bộ khoa học và các ứng dụng của nó. Mô hình này phù hợp với Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở (2021), Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu của Liên Hợp Quốc (2024) và Kết luận của Hội đồng Liên minh Châu Âu (2023), trong đó công nhận tri thức là một tài sản công cộng toàn cầu và kêu gọi quyền truy cập công bằng và toàn diện vào các sản phẩm khoa học.

Hội nghị thượng đỉnh toàn cầu lần thứ 3 đã quy tụ 347 người tham gia từ 36 quốc gia trong năm ngày thảo luận toàn thể, hội thảo chuyên đề và các phiên làm việc nhóm, với 168 người tham dự trực tiếp và 179 người tham gia trực tuyến, bao gồm các diễn giả và người đóng góp được mời tham gia thông qua các bài phát biểu ảo và được ghi lại. Các cuộc thảo luận đề cập đến quản trị và tính bền vững của cơ sở hạ tầng Truy cập Mở Kim cương; cải cách đánh giá nghiên cứu; công bằng, đa ngôn ngữ và đa dạng thư mục; các nhà nghiên cứu trẻ; tiêu chuẩn siêu dữ liệu, mã định danh thường trực và tính tương hợp; kho lưu trữ và bản thảo trước khi xuất bản; và xây dựng năng lực trên nhiều lĩnh vực và khu vực.

Lộ trình Bengaluru đưa ra định hướng hành động chung trên nhiều mặt trận mà không quy định một mô hình duy nhất. Lộ trình này thừa nhận sự đa dạng của các nền văn hóa học thuật, cơ cấu thể chế và môi trường chính sách, đồng thời cung cấp một khuôn khổ chung mà các bên liên quan có thể điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh khu vực, quốc gia, ngành học và thể chế, trong khi vẫn phù hợp với tầm nhìn toàn cầu mạch lạc.

Lộ trình này đề cập đến nhiều nhóm bên liên quan. Chính phủ và các nhà hoạch định chính sách được khuyến khích lồng ghép Truy cập Mở Kim cương vào các chính sách khoa học quốc gia và hướng đầu tư công vào các hệ thống tri thức do cộng đồng quản lý, nhằm bảo vệ chủ quyền của cộng đồng học thuật đối với toàn bộ hệ sinh thái truyền thông học thuật, bao gồm các quy trình biên tập, cơ sở hạ tầng xuất bản, siêu dữ liệu và hệ thống phổ biến. Các tổ chức tài trợ nghiên cứu được khuyến khích chuyển từ các khoản tài trợ dự án ngắn hạn sang đầu tư có cấu trúc bền vững. Các tổ chức thực hiện nghiên cứu, cộng đồng học thuật và các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng do cộng đồng lãnh đạo được hỗ trợ bằng một khuôn khổ để tăng cường các chính sách, năng lực, sự phối hợp và các dịch vụ dùng chung, theo cách phù hợp với quản trị vì lợi ích công cộng.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 25 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/52etin4q8lmt6uicuo6a9/Bengaluru_Roadmap_and_Actio_Plan_on_DOA_13May2026_Vi-20072026.pdf?rlkey=1m42l17msjh2sp0imdra019uz&st=6in8vw6l&dl=0

Xem thêm: 

• Khoa học Mở

• Truy cập Mở

• Cấp phép mở

• Tài liệu dịch

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com