Độc giả của Giáo dục Mở. V. Định nghĩa Tự do

Thứ hai - 24/08/2026 05:55

An Open Education Reader

Defining Free

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/intellectual_property.

---------------------------------------------------

Thừa nhận:

Nội dung này được dịch sang tiếng Việt từ tài liệu ‘Độc giả của Giáo dục Mở’ (An Open Education Reader) của tác giả David Wiley.

https://edtechbooks.org/openedreader

Giấy phép CC BY

---------------------------------------------------

VỀ TRANG MỤC LỤC

---------------------------------------------------

9. Franklin D. Roosevelt, “Bài diễn văn về bốn quyền tự do”

The Four Freedoms Speech

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-RUJE

Bối cảnh

Bốn quyền tự do này lần đầu tiên được Tổng thống Franklin Delano Roosevelt (FDR) tuyên bố vào ngày 6/1/1941, trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang. Những quyền tự do này, cụ thể là tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, tự do khỏi thiếu thốn và tự do khỏi sợ hãi, là những quyền mà mọi người ở khắp mọi nơi đều có quyền được hưởng.

Tuyên bố về những quyền tự do này của FDR đã phá vỡ truyền thống không can thiệp đã được duy trì ở Hoa Kỳ kể từ Thế chiến I và thúc đẩy Hoa Kỳ tham gia Thế chiến II khi cuộc chiến đã bắt đầu (chỉ 11 tháng sau bài phát biểu này). Mọi người đều xứng đáng được hưởng những quyền tự do này và Hoa Kỳ có trách nhiệm giúp bảo vệ chúng. Bài phát biểu tuyên bố những quyền tự do này của ông là chìa khóa để định hướng cho Liên Hợp Quốc nhiều năm sau đó, nhưng ngay lập tức hơn, nó đã cung cấp lý do hợp lý cho sự tham gia của Mỹ vào cuộc chiến.

Những điểm chính

Trong bài phát biểu, ông nói:

“Trong những ngày tương lai mà chúng ta mong muốn bảo đảm, chúng ta hướng tới một thế giới được xây dựng trên bốn quyền tự do thiết yếu của con người.

Thứ nhất là tự do ngôn luận và biểu đạt – ở khắp mọi nơi trên thế giới.

Thứ hai là tự do của mỗi người được thờ phượng Chúa Trời theo cách riêng của mình – ở khắp mọi nơi trên thế giới.

Thứ ba là tự do khỏi sự thiếu thốn – mà nếu dịch ra ở phạm vi toàn cầu, có nghĩa là những thỏa thuận kinh tế sẽ đảm bảo cho mỗi quốc gia một cuộc sống hòa bình lành mạnh cho người dân của mình – ở khắp mọi nơi trên thế giới.

Thứ tư là tự do khỏi nỗi sợ hãi – mà nếu dịch ra ở phạm vi toàn cầu, có nghĩa là việc giảm trừ vũ khí trên toàn thế giới đến mức và một cách triệt để đến nỗi không một quốc gia nào có thể thực hiện hành vi gây hấn về thể chất đối với bất kỳ quốc gia láng giềng nào – ở bất cứ đâu trên thế giới.

Đó không phải là viễn cảnh của một thiên niên kỷ xa xôi. Đó là một nền tảng chắc chắn cho một kiểu thế giới có thể đạt được trong thời đại và thế hệ của chúng ta. Kiểu thế giới đó hoàn toàn trái ngược với cái gọi là trật tự chuyên chế mới mà các nhà độc tài tìm cách tạo ra bằng tiếng nổ của một quả bom.” – Franklin D. Roosevelt, trích từ Bài phát biểu Thông điệp Liên bang trước Quốc hội, ngày 6/1/1941

Câu hỏi thảo luận

Bốn quyền tự do của FDR đã tác động như thế nào đến phong trào mở?
Bốn quyền tự do vẫn đang ảnh hưởng đến phong trào mở như thế nào?
Những người không ủng hộ tư tưởng mở có phải đang thực hành một hình thức chuyên chế không?
Tự do kinh tế mà tư tưởng mở mang lại là gì, nếu có?

Tài liệu tham khảo bổ sung

Four Freedoms Park. fdr4freedoms. Truy cập tại http://fdr4freedoms.org/
Roosevelt, F. D. (1941). Bài diễn văn Thông điệp Liên bang năm 1941 trước Quốc hội (“Bốn quyền tự do”). (6/1/1941) truy cập tại https://edtechbooks.org/-BWIi
Kennedy, David M., Tự do khỏi nỗi sợ hãi: Người dân Mỹ trong thời kỳ suy thoái và chiến tranh, 1929–1945 (Oxford: Nhà xuất bản Đại học Oxford, 1999) 393–94
Quyền tự do thứ năm (Quyền tự do kinh tế). Wikipedia. Truy cập tại địa chỉ https://edtechbooks.org/-VIX

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/the-why-of-intellectual-property.

---------------------------------------------------

10. Richard Stallman, “Bốn quyền tự do”

Richard Stallman, Four Freedoms

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-RUJE

Bối cảnh

Bài diễn văn đầy cảm hứng của Franklin D. Roosevelt về bốn quyền tự do đã cung cấp cho Richard Stallman một khuôn khổ để tuyên bố, với hy vọng là một cách truyền cảm hứng, Bốn Quyền Tự Do liên quan đến phần mềm. Stallman, một sinh viên tốt nghiệp MIT, lo ngại về xu hướng ngày càng tăng của phần mềm độc quyền, đã khởi xướng phong trào Phần mềm Tự do (Free Software), hiện được Quỹ Phần mềm Tự do (Free Software Foundation) hỗ trợ.

Những điểm chính

Một chương trình được gọi là “phần mềm tự do” nếu người dùng chương trình đó có bốn quyền tự do thiết yếu sau:

Quyền tự do chạy chương trình theo ý muốn, cho bất kỳ mục đích nào.
Quyền tự do nghiên cứu cách thức hoạt động của chương trình và thay đổi nó để nó thực hiện các tác vụ tính toán theo ý muốn. Quyền truy cập vào mã nguồn là điều kiện tiên quyết cho việc này.
Quyền tự do phân phối lại các bản sao để bạn có thể giúp đỡ người khác.
Quyền tự do phân phối các bản sao phiên bản đã sửa đổi của bạn cho người khác. Bằng cách này, bạn có thể cho toàn bộ cộng đồng cơ hội hưởng lợi từ những thay đổi của bạn. Quyền truy cập vào mã nguồn là điều kiện tiên quyết cho việc này.

Nếu phần mềm được cấp phép theo cách không cung cấp 4 quyền tự do này, thì nó được phân loại là không tự do hoặc độc quyền.

Câu hỏi thảo luận

Bốn quyền tự do của Stallman có tác động như thế nào đến khái niệm "mở"?
"Tự do" khác với "mở" như thế nào?

Tài liệu tham khảo bổ sung

Quỹ Phần mềm Tự do (Free Software Foundation). (2013). Phần mềm tự do là gì. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-awLr

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/the-why-of-intellectual-property.

---------------------------------------------------

11. Erik Moller, “Định nghĩa về tự do”

Erik Moller, Freedom Defined

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-dop

Bối cảnh

Khi những người ủng hộ tầm nhìn về tự do của Stallman nhận thấy những gì đang xảy ra với nội dung mở, họ đã cố gắng giành lại quyền kiểm soát cuộc đối thoại bằng cách bắt đầu nói về "nội dung tự do" (free content). (Đây là một trong những trường hợp trong lịch sử mà khái niệm "mở" xuất hiện trước.) Tuy nhiên, vẫn còn nhiều sự mơ hồ xung quanh cụm từ "nội dung tự do", đặc biệt là khi nó được những người tham gia vào các dự án Wikimedia sử dụng.

Công trình "Định nghĩa Tự do" được Erik Möller khởi xướng như một phương tiện để giải quyết sự mơ hồ về cụm từ "nội dung tự do". Nó được lấy cảm hứng từ Định nghĩa Phần mềm Tự do. Những phản hồi hữu ích đã nhận được trong quá trình soạn thảo ban đầu (theo thứ tự thời gian này) từ Richard Stallman của Tổ chức Phần mềm Tự do, Lawrence Lessig của Creative Commons, và Angela Beesley, thành viên hội đồng quản trị của Tổ chức Wikimedia và Phó Chủ tịch của Wikia, Inc. Benjamin Mako Hill, người đã theo đuổi những mục tiêu tương tự (như được thể hiện trong bài báo “Hướng tới một tiêu chuẩn về tự do” - Towards a Standard of Freedom), đã nhanh chóng tham gia dự án và giúp cải thiện định nghĩa ngay cả trước khi giai đoạn chỉnh sửa mở được khởi động vào năm 2006.

Những điểm chính

Tự do sử dụng tác phẩm và hưởng lợi từ việc sử dụng tác phẩm
Tự do nghiên cứu tác phẩm và áp dụng kiến thức thu được từ tác phẩm
Tự do tạo ra và phân phối lại các bản sao, toàn bộ hoặc một phần, của thông tin hoặc biểu đạt
Tự do thực hiện các thay đổi và cải tiến, và phân phối các tác phẩm phái sinh

Câu hỏi thảo luận

Bốn quyền tự do của Stallman đã ảnh hưởng đến định nghĩa này như thế nào?
Các Giấy phép Văn hóa Tự do (Free Culture Licenses) dường như có cùng quy tắc với Phần mềm Tự do của Stallman, vậy chúng có phải là nhánh Nội dung của Phần mềm Tự do không?

Tài liệu tham khảo bổ sung

Licenses. Wikipedia. Retrieved from https://edtechbooks.org/-xTd
Portal:Index. Wikipedia. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-isTL
Freedom. Wikipedia. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-dop
Free Software Foundation. (2013). Phần mềm tự do là gì. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-awLr
Four Freedoms. Wikipedia. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-RUJE
History of Freedom: Wikipedia. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-MuV

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/the-why-of-intellectual-property.

---------------------------------------------------

12. Bruce Perens, “Các nguyên tắc của phần mềm tự do Debian”

Bruce Perens, Debian Free Software Guidelines

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-nTmo

Bối cảnh

Các Nguyên tắc Phần mềm Tự do Debian - DFSG (Debian Free Software Guidelines) là một tập hợp các nguyên tắc mà Dự án Debian sử dụng để xác định xem giấy phép được một phần mềm sử dụng có đủ điều kiện là giấy phép phần mềm tự do hay không. Sự phân biệt này rất quan trọng vì nó quyết định liệu một phần mềm có đủ điều kiện để được đưa vào Dự án Debian hay không.

Ý tưởng về việc nêu rõ “hợp đồng xã hội của dự án với cộng đồng phần mềm tự do” được Ean Schuessler đề xuất. DFSG này được Bruce Perens soạn thảo, được các nhà phát triển Debian khác tinh chỉnh trong một hội nghị qua email kéo dài một tháng vào tháng 6/1997, và sau đó được chấp nhận là chính sách được công bố công khai của Dự án Debian.

Những điểm chính

Hợp đồng xã hội Debian, bao gồm DFSG, nêu rõ:

Debian sẽ vẫn là Phần mềm Tự do 100% – họ sẽ hỗ trợ những người dùng nào phát triển và sử dụng phần mềm không tự do dựa trên Debian, nhưng sẽ không bắt buộc hệ thống phải cần đến nó.
Các Nguyên tắc Phần mềm Tự do Debian:
- Phân phối lại miễn phí – không hạn chế, không phí bản quyền
- Mã nguồn – cũng phải được phân phối
- Tác phẩm phái sinh – phải được cho phép
- Tính toàn vẹn về Mã nguồn của Tác giả – giấy phép có thể hạn chế việc phân phối mã nguồn khi đã được sửa đổi chỉ khi các tệp vá lỗi được cho phép. Các tệp phái sinh có thể được yêu cầu sử dụng một cái tên hoặc con số khác. (Đây là một sự thỏa hiệp bất đắc dĩ).
- Không phân biệt đối xử với cá nhân hoặc nhóm
- Không phân biệt đối xử với các lĩnh vực hoạt động (ví dụ: kinh doanh, nghiên cứu di truyền)
- Phân phối giấy phép – phải có khả năng sử dụng cùng một giấy phép trong các bản phân phối
- Giấy phép không được dành riêng cho Debian – giấy phép phải đứng độc lập
- Giấy phép không được làm ảnh hưởng đến phần mềm khác – không được hạn chế phần mềm đi kèm với nó.
- Ví dụ về các giấy phép – GPL, BSD, Artistic.
Họ sẽ đóng góp lại cho cộng đồng phần mềm tự do – những sản phẩm mới sẽ được cấp phép dưới dạng phần mềm tự do. Họ sẽ tạo ra hệ thống tốt nhất có thể và cải thiện sản phẩm của mình.
Sẽ không che giấu các vấn đề – giữ nguyên toàn bộ hệ thống nhưng báo cáo công khai.
Ưu tiên là người dùng và phần mềm tự do – Sẽ không ngăn cản người dùng sử dụng bất kỳ phần mềm nào họ muốn trên Debian, nhưng hệ thống sẽ vẫn duy trì chất lượng cao và miễn phí.
Các chương trình không đáp ứng tiêu chuẩn phần mềm tự do – Có chỗ cho phần mềm không tự do trên Debian và họ sẽ cung cấp cơ sở hạ tầng cho nó.

Câu hỏi thảo luận

Debian có mối quan hệ như thế nào với phần mềm mở?

Tài liệu tham khảo bổ sung

Open Source Definition. (2014). Sáng kiến Nguồn Mở (Open Source Initiative). Truy cập tại http://opensource.org/docs/osd
Debian Social Contract. (1997). Debian Social Contract, Version 1.0. Truy cập tại https://edtechbooks.org/-NQxq

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/the-debian-free-software-guidelines-dfsg.