Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

Thứ sáu - 20/11/2026 06:31
Các thay đổi về lập pháp tại EU đang được tiến hành, có khả năng tác động đến di sản văn hóa

EU legislative changes underway with potential cultural heritage impact

Published June 4, 2026 by Ariadna Matas (Europeana Foundation)Deborah De Angelis (Creative Commons Italy Chapter)Juha Henriksson (Music Archive Finland)Brigitte Vézina (Creative Commons)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/eu-legislative-changes-underway-with-potential-cultural-heritage-impact

Bài được đưa lên Internet ngày: 04/06/2026

Hiện có nhiều quy trình lập pháp đang diễn ra trong chương trình nghị sự chính sách của Liên minh Châu Âu (EU) có thể tác động đến lĩnh vực di sản văn hóa. Chúng tôi đã tóm tắt các quy trình này trong bài viết dưới đây để bạn tham khảo.

Xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền năm 2019

Trong những năm qua, chúng tôi đã viết rất nhiều về tình hình thực hiện Chỉ thị về Bản quyền trong Thị trường Kỹ thuật số Thống nhất (Copyright in the Digital Single Market Directive) cùng các điều khoản hỗ trợ quá trình số hóa và phổ biến di sản văn hóa.

Chẳng hạn, chúng tôi đã tập trung vào vấn đề phạm vi công cộng (public domain) (bản dịch sang tiếng Việt) và ngoại lệ dành cho công tác bảo tồn. Ngoại lệ này cho phép các cơ sở di sản văn hóa – CHI (Cultural Heritage Institutions) sao chép các tài liệu thuộc bộ sưu tập của mình bằng bất kỳ phương thức nào, không giới hạn số lượng và không bắt buộc phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả. Chúng tôi cũng xem xét các quy định về tác phẩm không còn lưu thông trên thị trường (out-of-commerce works); theo đó, sau khi hoàn tất một số bước nhất định, các cơ sở di sản văn hóa có thể cung cấp trực tuyến các tài liệu được bảo hộ bản quyền nằm trong bộ sưu tập của họ mà không cần phải xin phép từng chủ sở hữu quyền tác giả.

Hơn nữa, chúng tôi cũng đã thông tin về cách thức các quốc gia thành viên EU — như Ý, Thụy Điển và Litva — đưa những “quyền cho phép theo luật định” này vào hệ thống pháp luật quốc gia của họ.

Giống như mọi Chỉ thị khác của Liên minh Châu Âu, sẽ đến thời điểm cần phân tích tác động thực tế để đánh giá xem các mục tiêu đề ra đã đạt được hay chưa. Quá trình này hiện đang diễn ra, bắt đầu bằng việc đánh giá Chỉ thị thông qua một đơn vị tư vấn độc lập là Verian Group cùng hai đối tác khác. Công tác đánh giá bao gồm một cuộc khảo sát sẽ kết thúc vào ngày 14/06/2026. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các cơ quan thuộc Ủy ban Châu Âu phụ trách Chỉ thị này sẽ đánh giá sự cần thiết của việc sửa đổi các quy định pháp luật nếu thấy phù hợp.

Kể từ khi Chỉ thị này được thông qua, chúng tôi đã theo dõi quá trình thực thi trên thực tế và nhận thấy rằng những thay đổi nhỏ về mặt lập pháp có thể mang lại kết quả hiệu quả hơn nhiều. Chúng tôi tin rằng việc xem xét lại Chỉ thị này là cơ hội tốt để thực hiện điều đó, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc các cơ sở di sản văn hóa (CHI) tham gia tích cực vào các cuộc khảo sát và phỏng vấn. Chúng tôi sẽ chia sẻ thêm thông tin thông qua các kênh của Europeana ngay khi có dữ liệu mới; hiện tại, chúng tôi cũng vừa công bố quan điểm của mình về những thay đổi cần thiết đối với Chỉ thị này.

Một cuộc cải cách bản quyền khác?

Vào ngày 13/05/2026, Ủy ban châu Âu đã đưa ra “lời kêu gọi cung cấp bằng chứng” (call for evidence) trong khuôn khổ “Sáng kiến ​​có mục tiêu nhằm tạo ra môi trường bản quyền tốt hơn cho sự sáng tạo và đổi mới tại châu Âu”. Song song với việc xem xét lại Chỉ thị về Bản quyền trên Thị trường Kỹ thuật số (CDSM), Ủy ban châu Âu “đang cân nhắc những thay đổi có mục tiêu đối với khuôn khổ bản quyền của EU, nhằm tăng cường khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh cho các lĩnh vực văn hóa và sáng tạo tại châu Âu, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới”. Sáng kiến ​​này tập trung giải quyết một số vấn đề như: trí tuệ nhân tạo (AI) và bản quyền; các sản phẩm mô phỏng nghệ sĩ biểu diễn do AI tạo ra; hành vi vi phạm bản quyền trực tuyến đối với các nội dung phát trực tiếp; và sự phân mảnh trong các quy định về ngoại lệ dành cho nghiên cứu.

Điều này cho thấy Ủy ban châu Âu đang xem xét một khuôn khổ lập pháp để giải quyết các vấn đề nêu trên, mà không nhất thiết phải thông qua việc sửa đổi Chỉ thị Bản quyền năm 2019. Các bằng chứng và ý kiến ​​đóng góp có thể được gửi đến trước ngày 25/06/2026.

“Digital Omnibus” (Văn bản tổng hợp về kỹ thuật số) dành cho dữ liệu

Ủy ban châu Âu đã đề xuất “Digital Omnibus” – một sáng kiến ​​lập pháp tập hợp nhiều quy định pháp lý khác nhau vào một văn bản duy nhất nhằm đảm bảo sự đơn giản và hiệu quả. Chẳng hạn, sáng kiến ​​này tích hợp Chỉ thị Dữ liệu mở (Open Data Directive) và Đạo luật Quản trị Dữ liệu (Data Governance Act) vào Đạo luật Dữ liệu (Data Act).

Một văn bản sửa đổi tổng hợp (Omnibus) lẽ ra chỉ nên bao gồm các điều chỉnh mang tính kỹ thuật; tuy nhiên, đề xuất này lại đưa ra những thay đổi đáng kể (và đôi khi gây tranh cãi) đối với nhiều Chỉ thị và Quy định khác nhau, chẳng hạn như Quy định chung về bảo vệ dữ liệu (GDPR).

Những thay đổi được đề xuất có tác động trực tiếp nhất đến lĩnh vực di sản văn hóa nằm ở Chỉ thị về Dữ liệu mở (Open Data Directive). Cụ thể, đề xuất này cho phép áp dụng mức phí cao hơn đối với các doanh nghiệp quy mô rất lớn, đồng thời thiết lập các điều kiện khác nhau về quyền truy cập và tái sử dụng dữ liệu.

Theo Chỉ thị về Dữ liệu mở, nguyên tắc chung là các tổ chức di sản văn hóa thuộc khu vực công không được thu phí khi người dùng truy cập vào tài liệu của họ. Nếu có thu phí, phương pháp tính toán phải minh bạch và dựa trên chi phí thực tế để chuẩn bị dữ liệu cho việc truy cập. Đề xuất sửa đổi tổng hợp về kỹ thuật số (Digital Omnibus Proposal) lại áp dụng một cách tiếp cận hoàn toàn khác, cho phép ‘các cơ quan khu vực công đặt ra mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng nhằm tạo điều kiện cho việc ‘thu hồi vốn đầu tư’. Văn bản này cũng bổ sung rằng các cơ quan đó có thể thiết lập ‘các điều kiện đặc thù cho dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp quy mô rất lớn’ tái sử dụng.

Tổ chức Europeana Foundation đã gửi phản hồi cho đợt tham vấn công khai kéo dài đến ngày 13/03/2026. Trong phản hồi này, chúng tôi nêu rõ:

  • Chúng tôi ghi nhận khả năng áp dụng mức phí cao hơn đối với dữ liệu và tài liệu được các doanh nghiệp lớn tái sử dụng, vì nhóm người dùng này có đủ tiềm lực tài chính để hỗ trợ sự bền vững cho các đơn vị quản lý dữ liệu. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng các khoản phí này chỉ nên áp dụng cho việc cung cấp một dịch vụ cụ thể — chẳng hạn như chuẩn bị dữ liệu với khối lượng lớn để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) — thay vì thu phí chỉ để truy cập dữ liệu thông thường.

  • Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ việc cấp phép mở (open licensing), đồng thời cảnh báo rằng việc đưa ra các điều kiện đặc thù ở giai đoạn truy cập có thể gây cản trở nỗ lực cung cấp tài liệu theo các giấy phép mở, chẳng hạn như giấy phép Creative Commons.

  • Chúng tôi khuyến nghị xem xét lại các quy định về thỏa thuận độc quyền, điển hình như trường hợp dự án Google Books. Mặc dù một khoảng thời gian độc quyền nhất định có thể là cần thiết để các doanh nghiệp thu hồi vốn đầu tư — và những khoản đầu tư này vốn có giá trị đối với lĩnh vực di sản văn hóa — nhưng thời hạn đó cần được giới hạn ở mức tối thiểu nghiêm ngặt. Nếu không, điều này sẽ tạo ra lợi thế ngoài ý muốn cho một đơn vị tham gia thị trường có quy mô lớn, từ đó làm suy yếu một số mục tiêu của đề xuất "Digital Omnibus" (tạm dịch: Đề xuất tổng thể về kỹ thuật số), đồng thời tước đi những cơ hội quý giá của xã hội trong việc sử dụng dữ liệu khu vực công vào các bối cảnh cụ thể, chẳng hạn như các mục đích thương mại.

Đề xuất này hiện đang được xem xét tại Nghị viện châu Âu và Hội đồng Liên minh châu Âu.

Triển vọng từ Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act)

Trong văn bản thông báo ngày 29/01/2025 của Ủy ban châu Âu – mang tên "La bàn Năng lực cạnh tranh của EU" (EU Competitiveness Compass) – cùng với các bước chuẩn bị nền tảng cho Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act), một chiến lược rõ ràng đã được định hình. Chiến lược này hướng tới việc củng cố năng lực cạnh tranh của Liên minh châu Âu thông qua đầu tư vào nghiên cứu, hài hòa hóa luật pháp quốc gia, đồng thời thúc đẩy chia sẻ tri thức và hợp tác xuyên biên giới, nhằm đảm bảo châu Âu luôn là trung tâm cho những đột phá khoa học và công nghệ tiên phong.

Đạo luật Khu vực Nghiên cứu châu Âu (ERA Act) đánh dấu một bước chuyển chiến lược hướng tới việc thiết lập "Tự do thứ năm" tại châu Âu – đó là sự tự do lưu chuyển tri thức. Theo đó, các cơ sở di sản văn hóa (CHI) như thư viện, lưu trữ và bảo tàng được định vị là những cơ sở hạ tầng nghiên cứu thiết yếu. Trong Chương trình nghị sự chính sách ERA giai đoạn 2025–2027, các cơ sở này không chỉ được nhìn nhận là nơi lưu giữ tư liệu, mà còn là những mắt xích năng động trong hệ sinh thái Khoa học Mở (Open Science), họ sẽ được hưởng lợi từ các cải cách được đề xuất, chẳng hạn như "Quyền xuất bản thứ cấp" (Secondary Publication Rights). Đạo luật ERA hướng tới việc thu hẹp khoảng cách giữa bảo tồn văn hóa và đổi mới công nghệ thông qua các sáng kiến ​​như: không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa và "Đám mây hợp tác châu Âu về di sản văn hóa" (ECCCH). Những sáng kiến ​​này tạo ra một cơ sở hạ tầng kỹ thuật số kết nối các tổ chức di sản văn hóa cùng các chuyên gia trên khắp Liên minh châu Âu, đồng thời thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới. Những nỗ lực này đảm bảo rằng ký ức tập thể của Liên minh châu Âu có thể được tiếp cận đầy đủ để phục vụ các nghiên cứu khoa học tiên tiến và sự tiến bộ của xã hội.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về chỉ thị bản quyền và các vấn đề liên quan đến bản quyền nói chung trên trang web không gian dữ liệu. Chúng tôi khuyến khích bạn tham gia cộng đồng về bản quyền để cập nhật thêm thông tin về những bước phát triển này.

There are various legislative processes underway in the European Union policy-making agenda that may have an impact on the cultural heritage sector. We have summarised them in this post for your reference.

The 2019 Copyright Directive under review

In past years, we have written extensively about the state of play of the Copyright in the Digital Single Market Directive and its provisions supporting the digitisation and dissemination of cultural heritage.

For example, we focused on the public domain, and on the preservation exception, which enables making copies of materials that are part of the collection of a cultural heritage institution (CHI) , through any means and without limitations on quantity, without the obligation to ask the rightsholder for permission. We also examined the out-of-commerce works provisions, under which a CHI can make available online copyright-protected materials that are part of their collections without asking rightsholders individually for permission, after following certain steps.

Furthermore, we told you how various countries in the EU were implementing these ‘legal permissions’ into their national law, for example, in Italy, Sweden and Lithuania.

As with all European Union Directives, there is a point in time at which their practical impact is analysed to evaluate whether their objectives are met. This is happening now, starting with a review of the Directive by an external consultant, Verian Group together with two more partners. The review includes a survey that closes on 14 June 2026. Based on the findings of the study, the European Commission departments overseeing the Directive will assess the need for potential legislative revisions.

Ever since the adoption of the Directive, we have been monitoring its implementation in practice, and we have observed that small legislative changes could lead to a much more efficient result. We believe that the review of the Directive offers a good opportunity for this, and that it is important that CHIs participate actively in the survey and interviews. We will share more information through Europeana channels when this is available, and have just published our position on how the Directive should change.

Another copyright reform?

On 13 May 2026, the European Commission published a ‘call for evidence’ under a ‘Targeted initiative for a better copyright environment for European creativity and innovation’. Parallel to the review of the CDSM Directive, the European Commission ‘is considering targeted changes to the EU’s copyright framework to enhance the resilience and competitiveness of Europe’s cultural and creative sectors and to facilitate research and innovation’. The initiative seems to focus on addressing the following problems: AI and copyright, AI-generated imitations of performers, online piracy of live content, and research exception fragmentation, among others.

This points to the idea that the European Commission is considering a legislative framework that would address these issues, without necessarily seeking to address it by amending the 2019 Copyright Directive. Evidence can be submitted by 25 June 2026.

The Digital Omnibus for data

The European Commission has put forward a Digital Omnibus Proposal, a legislative initiative that compiles various legal provisions in a single instrument, for simplicity and effectiveness. For example, it integrates the Open Data Directive and the Data Governance Act into the Data Act.

An Omnibus should only lead to amendments of a technical nature, but the proposal makes substantial (and sometimes controversial) changes to various Directives and Regulations, like the General Data Protection Regulation. 

The proposed changes that impact the cultural heritage sector most directly are brought to the Open Data Directive, namely by adding that it would be possible to charge higher fees to very large companies and to establish different data access and reuse conditions.

In the Open Data Directive, the general principle is that a public sector cultural heritage organisation should not charge any fees for accessing its documentation. If fees are charged, their calculation needs to be made transparent and needs to be justified on the cost of preparing the data for access. The Digital Omnibus Proposal takes a fundamentally different approach and states that ‘public sector bodies may set out higher charges for the re-use of data and documents by very large enterprises’ in a way that facilitates ‘a return on investment’. It also adds that they may establish ‘special conditions for the re-use of data and documents by very large enterprises’.

The Europeana Foundation submitted a response to the public consultation that was open until 13 March 2026. In this response:

  • We indicated that we value the possibility of introducing higher fees for the reuse of data and documents by large companies, because these users have the means to ensure the financial sustainability of data stewards, but we believe that these fees should be charged for the provision of a service, for example, data prepared in bulk for AI training rather than for simply accessing data. 

  • We insisted on the need to safeguard open licensing and warned that introducing special conditions at the access level might interfere with efforts to make materials available under open licenses, such as Creative Commons licenses. 

  • We encouraged reviewing the rules governing exclusive arrangements, such as those applicable to the Google Books project. While a period of exclusivity might be necessary for companies to obtain a return on investment, and such investments are valuable to the cultural heritage sector, the period should be limited to the very strict minimum. Otherwise it gives an unintended advantage to a large market player, thus undermining some of the objectives of the Digital Omnibus proposal, and takes away valuable possibilities from society at large to use public sector data in specific contexts, e.g. commercial ones. 

The proposal is now being reviewed at the European Parliament and the Council of the EU. 

The Promise of the ERA Act

In the European Commission's Communication of January 29, 2025 – the 'EU Competitiveness Compass' – alongside further groundwork for the European Research Act, a clear strategy emerges. It seeks to bolster the Union's competitiveness by investing in research, aligning national laws, and fostering knowledge sharing and cross-border collaboration to ensure Europe remains a hub for pioneering scientific and technological breakthroughs.

The European Research Area (ERA) Act represents a strategic shift toward a unified ‘Fifth Freedom’ in Europe – the free movement of knowledge – which positions CHIs like libraries, archives, and museums as vital research infrastructures. Within the ERA Policy Agenda 2025-2027, these institutions are increasingly recognised not just as repositories, but as active nodes in the Open Science ecosystem, benefiting from proposed reforms such as Secondary Publication Rights. The ERA Act aims to bridge the gap between cultural preservation and technological innovation by fostering initiatives such as the common European data space for cultural heritage and the European Collaborative Cloud for Cultural Heritage (ECCCH) for the creation of a digital infrastructure connecting CHIs and professionals across the EU, and promoting cross-border cooperation. These efforts ensure that the Union's collective memory is fully accessible to cutting-edge scientific research and societal advancement.

You can read more about the copyright directive and copyright in general on the data space website. We encourage you to join the copyright community to hear more about these developments.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Tác giả: Nghĩa Lê Trung

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin cũ hơn

Về Blog này

Blog này được chuyển đổi từ http://blog.yahoo.com/letrungnghia trên Yahoo Blog sang sử dụng NukeViet sau khi Yahoo Blog đóng cửa tại Việt Nam ngày 17/01/2013.Kể từ ngày 07/02/2013, thông tin trên Blog được cập nhật tiếp tục trở lại với sự hỗ trợ kỹ thuật và đặt chỗ hosting của nhóm phát triển...

Bài đọc nhiều nhất trong năm
Thăm dò ý kiến
Bạn quan tâm gì nhất ở mã nguồn mở?
Thống kê truy cập
  • Đang truy cập71
  • Máy chủ tìm kiếm10
  • Khách viếng thăm61
  • Hôm nay7,542
  • Tháng hiện tại10,349,873
  • Tổng lượt truy cập75,176,417
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây