Chủ đề của Tuần lễ Truy cập Mở 2026 là “Chi phí của tri thức”

Theme for Open Access Week 2026 is “The Cost of Knowledge”

Theo: https://www.openaccessweek.org/blog/2026/theme

“Chi phí của tri thức” là chủ đề của Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế năm nay (19-25/10).

Chúng ta tạo ra và chia sẻ tri thức để thúc đẩy sự hiểu biết của con người và lợi ích chung. Chúng ta nhận thức rằng việc tiếp cận và chia sẻ tri thức là một quyền của con người. Tuy nhiên, chi phí để tiếp cận và chia sẻ tri thức tiếp tục tăng lên, thường là tăng mạnh. Tại sao? Ai được hưởng lợi?

Sự tập trung hóa và kiểm soát thương mại ngày càng tăng đối với mọi khía cạnh của tri thức đều có cái giá của nó. Chủ đề năm nay thách thức chúng ta xem xét các chi phí về tài chính, con người và môi trường của việc tạo ra, chia sẻ và duy trì tri thức—đặc biệt khi những chi phí này được thúc đẩy bởi lợi ích tư nhân chứ không phải lợi ích công cộng. Chủ đề năm ngoái “Ai sở hữu tri thức của chúng ta?” đã phản ánh thực tế về quyền sở hữu thương mại đối với tri thức. Chủ đề năm nay sẽ xem xét chi phí của thực tế đó và các con đường để giành lại quyền kiểm soát các hệ thống này nhằm phục vụ lợi ích công cộng.

Những chi phí này vượt xa giá cả đang tăng nhanh của các gói đăng ký thuê bao tạp chí và phí xử lý bài báo. Giá trị của thời gian và công sức mà các tác giả, người đánh giá và biên tập viên đầu tư vào các ấn phẩm là gì, và công sức không được đền bù này phục vụ lợi ích của ai? Cái giá phải trả khi loại trừ phần lớn dân số thế giới khỏi sự tham gia bình đẳng vào việc sản xuất, chia sẻ và duy trì kiến thức của họ, hoặc khi không công nhận Chủ quyền Dữ liệu Bản địa là gì? Tại sao các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học lại được cấp phép để đào tạo AI độc quyền mà không có sự đồng ý hoặc bồi thường, và tại sao các nền tảng chia sẻ kiến thức hiện nay lại thường xuyên giám sát người dùng? Cái giá phải trả khi ưu tiên các trung tâm dữ liệu hơn nhu cầu về điện và nước của người dân là gì?

Hiện trạng hiện tại không công bằng. Nó chưa bao giờ công bằng, và duy trì nó cũng không trung lập. Xây dựng các hệ thống chia sẻ kiến thức phản ánh lợi ích tốt nhất của cộng đồng mà chúng phục vụ đòi hỏi sự cam kết đối với các hệ thống này, cả cá nhân và tập thể.

May mắn thay, có rất nhiều ví dụ về cách chúng ta có thể tạo ra, duy trì và chia sẻ kiến thức như một tài sản công cộng. Từ các mô hình Quản trị Dữ liệu Bản địa đến các mô hình bền vững miễn phí, phi thương mại và do cộng đồng điều khiển cho việc xuất bản, động lực đang ngày càng tăng đối với các phương pháp coi kiến thức là tài sản chung chứ không phải là một mặt hàng để khai thác. Tầm quan trọng của các phương pháp này đã được 193 quốc gia công nhận khi thông qua Khuyến nghị của UNESCO về Khoa học Mở. Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế là thời điểm để vượt ra ngoài các cuộc thảo luận và xúc tiến sự thay đổi hướng tới các cách chia sẻ kiến thức tôn vinh lý do chúng ta tạo ra kiến thức ngay từ đầu.

Tuần lễ Truy cập Mở 2026 sẽ được tổ chức từ ngày 19 đến ngày 25 tháng 10; tuy nhiên, bất cứ ai cũng được khuyến khích tổ chức các cuộc thảo luận và hành động bất cứ khi nào phù hợp nhất trong năm. Các cộng đồng có thể điều chỉnh chủ đề cho phù hợp với bối cảnh địa phương của họ và tập trung vào các cuộc thảo luận cụ thể có ý nghĩa nhất. Các mẫu đồ họa có thể tùy chỉnh được cung cấp để quảng bá các chủ đề được điều chỉnh phù hợp với từng địa phương.

Bản dịch thông báo này sang các ngôn ngữ khác, đồ họa cho chủ đề năm nay và thêm thông tin về tuần lễ này có tại openaccessweek.org. Hashtag chính thức của tuần lễ là #OAWeek.

Giới thiệu về SPARC

SPARC là một tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ các hệ thống mở cho nghiên cứu và giáo dục, cho phép mọi người, ở mọi nơi, tiếp cận, đóng góp và hưởng lợi từ tri thức định hình thế giới của chúng ta. Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế được SPARC và các đối tác trong cộng đồng sinh viên thành lập vào năm 2008. Tìm hiểu thêm tại sparcopen.org.

Giới thiệu về Tuần lễ Truy cập Mở Quốc tế

Tuần lễ Truy cập Mở là một cơ hội vô giá để kết nối động lực toàn cầu hướng tới việc chia sẻ mở tri thức với sự tiến bộ của các thay đổi chính sách và tầm quan trọng của các vấn đề xã hội ảnh hưởng đến mọi người trên khắp thế giới. Sự kiện này được các cá nhân, tổ chức và cơ quan trên toàn thế giới kỷ niệm, và việc tổ chức được dẫn dắt bởi một ủy ban cố vấn toàn cầu, ủy ban này lựa chọn chủ đề hàng năm. Hashtag chính thức của Tuần lễ Truy cập Mở là #OAweek.

“The Cost of Knowledge” is the theme for this year’s International Open Access Week (October 19-25).

We create and share knowledge in order to advance human understanding and the common good. We recognize that accessing and sharing knowledge is a human right. Yet, the costs to access and share knowledge continue to increase, often dramatically. Why? Who benefits?

Increasing consolidation and commercial control over all aspects of knowledge comes at a cost. This year’s theme challenges us to consider the financial, human, and environmental costs of creating, sharing, and sustaining knowledge—particularly when these costs are driven by private rather than public interests. Last year’s theme of “Who owns our knowledge?” reflected on the reality of commercial ownership of knowledge. This year’s theme will reckon with the costs of that reality and avenues for reclaiming control of these systems meant to serve the public interest.

These costs go well beyond the rapidly inflating price of journal subscriptions and article processing charges. What is the value of the time and effort invested by authors, reviewers, and editors in publications, and whose interests does this uncompensated labor serve? What is the cost of excluding much of the world’s population from equitable participation in producing, sharing, and sustaining their knowledge or of failing to recognize Indigenous Data Sovereignty? Why are researchers’ works being licensed for proprietary AI training without consent or compensation, and why do platforms for sharing knowledge now frequently surveil users? What is the cost of prioritizing data centers over people’s needs for power and water?

The status quo is not equitable. It never has been, and maintaining it is not neutral. Building systems for sharing knowledge that reflect the best interests of the communities they serve requires a commitment to these systems, individually and collectively.

Fortunately, there are many examples for how we can create, sustain, and share knowledge as a public good. From Indigenous Data Governance models to no-fee, non-commercial, and community-driven sustainability models for publishing, momentum is growing for approaches that treat knowledge as a common good and not a commodity to be mined. The importance of these approaches has been recognized by 193 countries in adopting the UNESCO Recommendation on Open Science. International Open Access Week is a time to move beyond conversations and catalyze change toward ways of sharing knowledge that honor the reasons we create knowledge in the first place.

Open Access Week 2026 will be held from October 19th through the 25th; however, anyone is encouraged to host discussions and take action whenever is most suitable during the year. Communities can adapt the theme to their local context and focus on specific conversations that are most meaningful. Customizable graphics templates are available to promote these locally adapted themes.

Translations of this announcement in other languages, graphics for this year’s theme, and more information about the week are available at openaccessweek.org. The official hashtag for the week is #OAWeek.

About SPARC

SPARC is a non-profit organization that supports open systems for research and education that enable everyone, everywhere to access, contribute to, and benefit from the knowledge that shapes our world. International Open Access Week was established by SPARC and partners in the student community in 2008. Learn more at sparcopen.org.

About International Open Access Week

Open Access Week is an invaluable chance to connect the global momentum toward the open sharing of knowledge with the advancement of policy changes and the importance of social issues affecting people around the world. The event is celebrated by individuals, institutions, and organizations around the world, and its organization is led by a global advisory committee, which selects each year’s theme. The official hashtag of Open Access Week is #OAweek.

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com