‘Báo cáo và các khuyến nghị về bối cảnh chính sách của các nhà cấp vốn ORFG’ - bản dịch sang tiếng Việt

Là bản dịch sang tiếng Việt tài liệu của Nhóm các nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở - ORFG (Open Research Funder Group), xuất bản tháng 5/2026, giấy phép CC BY-SA 4.0.

“Khuyến nghị cho chính sách của nhà cấp vốn

Năm khuyến nghị sau đây xuất phát từ phân tích và nêu bật các bước hợp lý tiếp theo để cải thiện chính sách và/hoặc “kết quả thấp” sẽ hỗ trợ những cải tiến trong hệ sinh thái nghiên cứu mở và kết quả đầu ra mở.

1. Loại bỏ giai đoạn cấm vận

Các cơ quan cấp vốn của Liên bang Hoa Kỳ đã phát triển và hiện đang thực hiện các chính sách yêu cầu chia sẻ ngay lập tức các kết quả nghiên cứu và cấm các giai đoạn cấm vận. Các giai đoạn cấm vận cản trở tiến trình khám phá. Trong môi trường sản xuất tri thức và khoa học đang thay đổi nhanh chóng, sự cấm vận tạo thêm các rào cản đối với việc tiếp cận tri thức.

2. Hợp tác với các nhà cung cấp cơ sở hạ tầng mở

Có rất nhiều sáng kiến và nhà cung cấp cơ sở hạ tầng có thể hỗ trợ các nhà cấp vốn trong việc triển khai các thực hành mở. Ví dụ: hầu hết các kho lưu trữ dữ liệu, bản thảo trước xuất bản (preprints) và các đầu ra khác đều chỉ định các mã định danh thường trực có thể được cung cấp công khai và có thể đọc được bằng máy. Việc sử dụng siêu dữ liệu mở như ROR ID, ORCID iD và DOI sẽ cho phép giám sát tốt hơn các tác động của nhà cấp vốn và kết quả đầu ra nghiên cứu gắn liền với giải thưởng cũng như cho phép người dùng khám phá. Các nhà cung cấp chỉ định và theo dõi PID chỉ là một ví dụ trong danh mục này. Những người khác có thể bao gồm các nhà cung cấp tìm kiếm, nền tảng xuất bản, máy chủ bản thảo trước xuất bản, tiêu chuẩn cấp phép, cộng đồng đánh giá ngang hàng, công cụ Tài nguyên Giáo dục Mở – OER (Open Educational Resources) và hơn thế nữa.

3. Mở rộng các yêu cầu về kế hoạch quản lý dữ liệu và hỗ trợ các nguyên tắc và thực hành dữ liệu hiện có

Chia sẻ dữ liệu làm tăng nhanh tiến độ của kiến thức và nghiên cứu. Tuy nhiên, nếu không có sự chia sẻ chu đáo để tối ưu hóa việc khám phá và sử dụng dữ liệu, dữ liệu được chia sẻ không thể tăng tốc việc khám phá kiến thức. Thay vào đó, nó có thể dẫn đến lãng phí nỗ lực khi các nhà nghiên cứu tái tạo lại các bộ dữ liệu cho các phân tích mới. Việc mở rộng các chính sách lưu giữ dữ liệu để hỗ trợ hoặc yêu cầu sử dụng các thực hành dữ liệu FAIR sẽ giảm thiểu việc chia sẻ dữ liệu không thể sử dụng trong nghiên cứu trong tương lai do các vấn đề về tính toàn vẹn hoặc các vấn đề về chất lượng dữ liệu khác. Hơn nữa, việc ủng hộ Nguyên tắc CARE để quản lý dữ liệu bản địa sẽ đảm bảo rằng dữ liệu nghiên cứu không gây thêm tổn hại cho người bản địa. Cuối cùng, các yêu cầu chia sẻ dữ liệu chuyển thành thực hành được áp dụng sẽ thành công nhất khi được các chương trình đào tạo, giáo dục và hướng dẫn mạnh mẽ hỗ trợ nhằm khuyến khích những người được trao giải thưởng đáp ứng những kỳ vọng này.

4. Đẩy nhanh chiến lược áp dụng bản thảo trước xuất bản (Preprint)

Lĩnh vực tăng trưởng lớn nhất trong việc áp dụng chính sách xuất bản mở của các nhà cấp vốn là yêu cầu hoặc khuyến nghị chia sẻ bản thảo trước xuất bản (Preprints). Điều này được minh họa bằng Khung Chính sách Bản thảo trước xuất bản (Preprint Policy Framework) hiện có do ASAPbio quản lý và được nhóm Khoa học Mở Creative Commons phối hợp với các nhà cấp vốn và các tổ chức thực hiện nghiên cứu tạo ra. Các bản thảo trước xuất bản cho phép tách rời quá trình chia sẻ nghiên cứu và đánh giá nghiên cứu khỏi hoạt động xuất bản thương mại. Hơn nữa, các thực hành đánh giá ngang hàng minh bạch, dữ liệu và các thực hành chia sẻ kết quả nghiên cứu khác hiện đang được xây dựng cho không gian bản thảo trước xuất bản. Do bối cảnh chia sẻ nghiên cứu và thông tin đang thay đổi nhanh chóng để đáp ứng cả những gián đoạn chính trị và công nghệ, việc áp dụng các chính sách bản thảo trước xuất bản - để thay thế hoặc bổ sung cho các chính sách truy cập mở truyền thống - sẽ đảm bảo rằng các nhà cấp vốn có thể dễ dàng tham gia vào các đổi mới trong tương lai như khoa học mô-đun và chia sẻ nghiên cứu.

5. Phát triển các động lực và quy trình làm việc để bổ sung cho các yêu cầu chính sách

Các yêu cầu chính sách là một chiến lược để đảm bảo việc áp dụng thực hành mở. Tuy nhiên, chúng nên được thiết lập cùng với các động lực và quy trình làm việc bổ sung cho thực hành mở. Các biện pháp khuyến khích cũng là một cơ chế mà các nhà cấp vốn có thể sử dụng, bất kể họ có các chính sách được luật hóa hỗ trợ nghiên cứu mở hay không.

Trong khi một số nhà nghiên cứu có thể được lòng vị tha của thực hành mở thúc đẩy, những người khác có thể được các yếu tố bên ngoài hơn thúc đẩy. Việc đưa ra các động lực bên ngoài vượt ra ngoài việc tuân thủ chính sách, chẳng hạn như sự công nhận công khai hoặc lời khen ngợi cho các thực hành mở, có thể khuyến khích hơn nữa việc áp dụng các thực hành mở. Để bổ sung, các quy trình làm việc cho phép dễ dàng thực hiện các thực hành mở, chẳng hạn như các quy trình gửi dữ liệu hoặc quy trình tuân thủ và báo cáo, có thể báo hiệu nhu cầu và hỗ trợ việc áp dụng các thực hành mở.”

Tự do tải về bản dịch sang tiếng Việt của tài liệu có 7 trang tại địa chỉ: https://www.dropbox.com/scl/fi/ibce09b9knz5tot5gt7h5/ExecutiveSummary_ORFGFunderPolicy2026_Vi-18072026.pdf?rlkey=i0y37v2cn8nh6nbwegfh8v8kg&st=47cxk49c&dl=0

Xem thêm: 

• Tổng hợp các bài của Nhóm các Nhà cấp vốn Nghiên cứu Mở (ORFG) đã được dịch sang tiếng Việt

• Khoa học Mở

• Truy cập Mở

• Cấp phép mở

• Dữ liệu Mở

• Tài liệu dịch

Blogger: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com