Hiện thực hóa AI công cộng: Cách di sản văn hóa có thể dẫn đường

Thứ hai - 23/11/2026 06:11
Hiện thực hóa AI công cộng: Cách di sản văn hóa có thể dẫn đường

Making Public AI reality: How cultural heritage can lead the way

Published June 23, 2026 by Lorena Aldana (Europeana Foundation)

Theo: https://www.dataspace-culturalheritage.eu/en/news/making-public-ai-reality-how-cultural-heritage-can-lead-the-way

Bài được đưa lên Internet ngày: 23/06/2026

Sau nhiều tháng hợp tác phát triển và tinh chỉnh cùng cộng đồng không gian dữ liệu (data space) và Sáng kiến ​​Europeana (Europeana Initiative), chúng tôi trân trọng mời bạn đọc tài liệu vừa được công bố: “Lập luận về AI Công (Public AI): Hiện thực hóa thông qua di sản văn hóa” (bản dịch sang tiếng Việt)!

Được cộng đồng chuyên gia trong không gian dữ liệu chung của châu Âu về di sản văn hóa xây dựng, dưới sự điều phối của Sáng kiến ​​Europeana, tài liệu này phản ánh các thảo luận trong khuôn khổ “Hội nghị đồng thuận về Văn hóa và Trí tuệ nhân tạo” (Alignment Assembly on Culture for AI) – một sáng kiến ​​trí tuệ tập thể đã thu hút sự tham gia của hơn 400 chuyên gia tính đến thời điểm hiện tại. Tài liệu cũng nêu rõ quan điểm chung của toàn ngành di sản văn hóa tại châu Âu.

“Hội nghị đồng thuận” cho thấy ngành di sản văn hóa mong muốn chủ động định hình một hệ sinh thái thông tin công bằng và lành mạnh hơn, dựa trên chuyên môn và các giá trị cốt lõi của chính ngành này. Ngành di sản văn hóa thể hiện mong muốn đóng vai trò kép đối với trí tuệ nhân tạo (AI): Một mặt, thiết lập các giới hạn cho việc sử dụng dữ liệu di sản văn hóa trong AI, ngăn chặn tình trạng dữ liệu bị đưa vào các hệ thống thiếu minh bạch, mang tính khai thác, không phù hợp với các giá trị công cộng hoặc không mang lại lợi ích ngược lại cho chính các tổ chức đang quản lý, bảo tồn di sản đó. Mặt khác, chủ động khai thác AI để mở ra những phương thức tiếp cận, tham gia và tạo ra giá trị xã hội mới, dựa trên sứ mệnh và các giá trị vì lợi ích công cộng. Tài liệu này ủng hộ cách tiếp cận kép đó.

AI Công (Public AI) và cách ngành di sản văn hóa hiện thực hóa khái niệm này

Tài liệu đặt khái niệm “Trí tuệ nhân tạo công” (Public AI) vào bối cảnh thực tế của ngành di sản văn hóa, đồng thời vạch ra bốn phương thức cụ thể để ngành này – với sự hỗ trợ từ không gian dữ liệu – có thể góp phần hiện thực hóa mục tiêu đó trên phương diện vận hành thực tiễn.

Bốn đóng góp của ngành di sản văn hóa đối với AI Công bao gồm:

  • Cung cấp dữ liệu chất lượng cao cùng các kiến ​​thức cần thiết để đảm bảo dữ liệu đó có thể truy xuất nguồn gốc, diễn giải được và đáng tin cậy. Qua đó, các cơ sở di sản văn hóa giúp các kết quả đầu ra của AI trở nên vững chắc hơn, có bối cảnh rõ ràng hơn và minh bạch hơn trước sự giám sát.

  • Quản lý việc truy cập và tái sử dụng dữ liệu theo cách công bằng và có sự tương hỗ. Các cơ sở di sản văn hóa đóng vai trò là những đơn vị trung gian đáng tin cậy; họ cần có tiếng nói trong cách thức các nhà phát triển AI truy cập và tái sử dụng thông tin văn hóa, từ đó ngăn chặn tình trạng khai thác giá trị mà không có sự đáp lại tương xứng, cũng như tránh làm suy kiệt cơ sở hạ tầng công cộng.

  • Định hình cách thức phát triển và sử dụng các hệ thống AI quy mô nhỏ hơn, chuyên biệt cho từng lĩnh vực. Điều này bao gồm việc tham gia định hình cơ chế quản trị trong quá trình phát triển và triển khai, đảm bảo rằng AI luôn minh bạch, có thể phản biện, đồng thời phù hợp với các giá trị dân chủ và khuôn khổ pháp lý.

  • Tăng cường hiểu biết về AI Công khắp các cơ sở. Các cơ sở cần nâng cao kỹ năng cho đội ngũ chuyên môn, đồng thời giúp công chúng hiểu rõ cách thức hoạt động của AI, từ đó có tư duy phản biện khi tương tác với các hệ thống AI mà họ tiếp cận.

Vai trò thúc đẩy của không gian dữ liệu

Tài liệu này phác thảo cách thức không gian dữ liệu chung của châu Âu dành cho di sản văn hóa có thể hỗ trợ lĩnh vực này thực hiện các hành động trên bốn phương diện nêu trên, nhằm hiện thực hóa khái niệm "AI Công" (Public AI). Không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ dữ liệu, sáng kiến ​​này còn bao gồm các hoạt động vận động chính sách, nâng cao năng lực và xây dựng liên minh cả trong và ngoài lĩnh vực di sản văn hóa. Với vai trò là nền tảng thúc đẩy, các cơ sở di sản văn hóa có thể góp phần định hình một hệ sinh thái "AI Công" tại châu Âu, dựa trên các giá trị công cộng, trách nhiệm giải trình và sự đa dạng văn hóa.

Đọc tài liệu

ĐỌC TOÀN VĂN TÀI LIỆU TẠI ĐÂY (bản dịch sang tiếng Việt)

HOẶC XEM CÁC NỘI DUNG CỐT LÕI QUA BẢN TÓM TẮT TẠI ĐÂY

AI trong không gian dữ liệu còn có những tiềm năng gì khác?

Không gian dữ liệu này sẽ đóng vai trò tiên phong, áp dụng AI theo đúng các nguyên tắc của "AI Công" và những thông điệp đã nêu trong tài liệu. Các hoạt động cụ thể bao gồm: xây dựng nền tảng truy xuất dựa trên AI để cải thiện tính năng tìm kiếm và gợi ý; sử dụng AI để phát hiện và giảm thiểu các định kiến ​​trong các bộ sưu tập di sản; cũng như cung cấp 30 triệu tài sản kỹ thuật số phục vụ huấn luyện AI, phù hợp với các mục tiêu của Chiến lược Liên minh Dữ liệu (Data Union Strategy).

Trong những tháng tới, không gian dữ liệu (data space) sẽ tiếp tục hỗ trợ việc phổ biến rộng rãi và thúc đẩy sự đồng sở hữu đối với tài liệu này. Ngoài ra, hãy cùng đón chờ các hoạt động khác liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI):

  • Một tài liệu chính sách sẽ được xây dựng phối hợp cùng dự án European Heritage Hub (do EU tài trợ). Tài liệu này sẽ bao gồm các khuyến nghị cụ thể, có tính khả thi và dự kiến ​​được công bố vào tháng 9.

  • Không gian dữ liệu sẽ phát triển các giao thức và khuôn khổ để chia sẻ dữ liệu di sản văn hóa phục vụ cho mục đích sử dụng AI, dựa trên nguyên tắc tương hỗ.

  • Các hoạt động từ các cộng đồng thuộc Europeana Network Association, cùng sự hợp tác với Europeana Aggregators’ Forum, sẽ được triển khai nhằm tăng cường năng lực hiểu biết về AI trong toàn ngành.

  • Một hội thảo về xây dựng chiến lược quốc gia dựa trên AI cho lĩnh vực di sản văn hóa tại Ireland sẽ diễn ra vào ngày 2 tháng 10, trong thời gian Ireland đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng EU vào nửa cuối năm 2026.

  • Các mối quan hệ đối tác và liên minh – bao gồm AI4LAM, ECHOES, Culture Action Europe và European Heritage Hub – sẽ tiếp tục được vun đắp để lan tỏa các thông điệp từ tài liệu này.

  • Các cuộc thảo luận với các công ty công nghệ sẽ được tổ chức nhằm thống nhất mục tiêu và đảm bảo sự phát triển AI có trách nhiệm, dựa trên những thông điệp đã nêu trong tài liệu.

After months of collaborative development and iteration with the data space community and the Europeana Initiative, we invite you to read the newly published paper, ‘The case for Public AI: making it happen with cultural heritage’!

Developed by the professional community of the common European data space for cultural heritage, and the Europeana Initiative as its steward, the paper reflects discussions within the Alignment Assembly on Culture for AI – a collective intelligence exercise that has engaged over 400 professionals to date. It also articulates a shared position for the wider cultural heritage sector in Europe.

The Alignment Assembly showed that the cultural heritage sector wants to actively shape a fairer and healthier information ecosystem, building on its expertise and values. It revealed a desire for a dual role in relation to AI. On the one hand, by setting boundaries for how cultural heritage data is used in AI, preventing its absorption into opaque, extractive systems that are misaligned with public values or fail to give back to the institutions that steward it. On the other hand, by actively harnessing AI to unlock new forms of access, participation and societal value, guided by its public-interest mission and values. The paper supports this dual approach.

Public AI and how cultural heritage can make it happen

This paper places Public AI within the realities of the cultural heritage sector, outlining four concrete ways for the sector supported by the data space to contribute to making it happen in practical operational terms. 

The four contributions to Public AI from our sector are to:

  • Provide high-quality data and the knowledge needed to keep it traceable, interpretable and reliable. In doing so, cultural heritage institutions help make AI outputs more robust, contextualised and open to scrutiny. 

  • Manage data access and reuse in fair and reciprocal ways. Cultural heritage institutions are reliable intermediaries and should influence the way cultural information is accessed and reused by AI developers, helping to prevent value extraction without reciprocity and the depletion of public infrastructure. 

  • Shape how smaller, domain-relevant AI systems are developed and used. This includes helping to shape the governance of their development and deployment, ensuring that AI remains transparent, contestable and aligned with democratic values and regulatory frameworks. 

  • Strengthen Public AI literacy across institutions and society. Institutions must upskill professionals while helping audiences understand how AI works and engage critically with AI systems they encounter. 

The enabler role of the data space

The paper outlines how the common European data space for cultural heritage can help the sector take action across the four areas described above, to make Public AI a reality. This goes beyond data sharing to include advocacy, capacity building and forming alliances across and beyond the sector. With the data space as an enabler, cultural heritage institutions can help shape a Public AI ecosystem in Europe based on public values, accountability and cultural diversity.

Read the paper

READ THE PAPER IN FULL HERE

OR GET THE KEY INSIGHTS THROUGH THE HIGH-LEVEL SUMMARY HERE 

What else is in store for AI in the data space?

The data space will lead by example, applying AI in line with Public AI principles and the messages outlined in the paper. This includes building an AI-powered retrieval platform to enhance search and recommendations, using AI to detect and mitigate biases in heritage collections, and delivering 30 million digital assets for AI training in line with the objectives of the Data Union Strategy.

In the months ahead, the data space will continue supporting the wide uptake and co-ownership of the paper. In addition, stay tuned for more AI-related work: 

  • A policy paper will be developed with the EU-funded European Heritage Hub project. This paper will include concrete, actionable recommendations and will be released in September. 

  • The data space will develop protocols and frameworks for sharing cultural heritage data for AI use, grounded in a reciprocal logic. 

  • Work of Europeana Network Association Communities and collaboration with the Europeana Aggregators’ Forum will be undertaken to strengthen AI literacy across the sector. 

  • A workshop to develop an AI-led national strategy for cultural heritage in Ireland will be held on 2 October, during the Irish Presidency of the Council of the EU in the second half of 2026. 

  • Partnerships and alliances, including with AI4LAM, ECHOES, Culture Action Europe and the European Heritage Hub will be nurtured to continue disseminating the messages of the paper. 

  • Discussions with tech companies will take place to align ambitions and ensure responsible AI development, building on the messages of the paper. 

Dịch: Lê Trung Nghĩa

letrungnghia.foss@gmail.com

Tác giả: Nghĩa Lê Trung

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Về Blog này

Blog này được chuyển đổi từ http://blog.yahoo.com/letrungnghia trên Yahoo Blog sang sử dụng NukeViet sau khi Yahoo Blog đóng cửa tại Việt Nam ngày 17/01/2013.Kể từ ngày 07/02/2013, thông tin trên Blog được cập nhật tiếp tục trở lại với sự hỗ trợ kỹ thuật và đặt chỗ hosting của nhóm phát triển...

Bài đọc nhiều nhất trong năm
Thăm dò ý kiến
Bạn quan tâm gì nhất ở mã nguồn mở?
Thống kê truy cập
  • Đang truy cập191
  • Hôm nay16,352
  • Tháng hiện tại10,450,684
  • Tổng lượt truy cập75,277,228
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây