Độc giả của Giáo dục Mở. VIII. Các giấy phép Nội dung Mở

Thứ hai - 31/08/2026 06:17

An Open Education Reader

Open Content Licenses

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/thomas-jefferson-writes-a-letter.

---------------------------------------------------

Thừa nhận:

Nội dung này được dịch sang tiếng Việt từ tài liệu ‘Độc giả của Giáo dục Mở’ (An Open Education Reader) của tác giả David Wiley.

https://edtechbooks.org/openedreader

Giấy phép CC BY

---------------------------------------------------

VỀ TRANG MỤC LỤC

---------------------------------------------------

23. Các giấy phép Creative Commons

Creative Commons Licenses

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-yZN

Bối cảnh

Creative Commons cung cấp các giấy phép mở được phần lớn nội dung mở sử dụng, bao gồm hơn 880 triệu mục theo một báo cáo gần đây.

Sự đa dạng và chiều sâu của các tùy chọn giấy phép có sẵn thông qua giấy phép Creative Commons cung cấp cho bất kỳ người sáng tạo nào một loạt các cơ hội để cấp phép cho bất kỳ loại tác phẩm nào với giấy phép dễ đọc đối với con người, phiên bản "ngôn ngữ pháp lý" của cùng một giấy phép, cũng như phiên bản giấy phép có thể đọc được bằng máy tính. Mặc dù việc sửa đổi luật bản quyền quá khắt khe là giải pháp tốt nhất, Creative Commons cung cấp cho các tác giả và người sáng tạo một cách tương đối đơn giản để chia sẻ tác phẩm của họ trong bối cảnh pháp lý hiện tại.

Tất cả các giấy phép CC đều có điều khoản ghi công "BY". Từ đó, người sáng tạo có thể chọn từ một loạt các tùy chọn khác, bao gồm:

Chia sẻ tương tự - SA (Share Alike) – nếu bạn thay đổi nội dung và phân phối phiên bản đã thay đổi đó, bạn phải cấp phép phiên bản mới của mình với giấy phép CC y hệt
Phi thương mại - NC (NonCommercial) – bạn không được sử dụng nội dung theo cách chủ yếu nhằm mục đích thương mại hoặc thu lợi nhuận
Không tạo tác phẩm phái sinh - ND (No Derivatives) – không được phép thay đổi nội dung

Những điểm chính

Người cấp phép có thể giữ lại bản quyền trong khi chia sẻ tác phẩm của họ.
- Cho phép họ được ghi nhận công lao.
Trình hướng dẫn lựa chọn giấy phép đặt ra hai câu hỏi:
- Người cấp phép có muốn cho phép sử dụng thương mại không?
- Người cấp phép có muốn các tác phẩm phái sinh được chia sẻ tương tự không?
Các lớp giấy phép
- Mã pháp lý – truyền thống
- Dễ hiểu đối với con người – Tóm tắt và diễn đạt thông tin quan trọng nhất bằng ngôn ngữ mà người bình thường có thể hiểu được.
- Có thể đọc được bằng máy – cho phép các công cụ tìm kiếm lập chỉ mục nội dung dựa trên giấy phép.
Các loại giấy phép
- CC BY = Ghi công
- CC BY-SA = Ghi công - Chia sẻ tương tự
- CC BY-ND = Ghi công - Không tạo ra sản phẩm phái sinh
- CC BY-NC = Phi thương mại
- CC BY-NC-SA = Phi thương mại - Chia sẻ tương tự
- CC BY-NC-ND = Phi thương mại - Không tạo ra sản phẩm phái sinh
Một trong những mục đích là giảm thiểu sự phức tạp
- Việc tìm kiếm chủ sở hữu bản quyền để xin phép có thể rất khó khăn ngay cả khi họ muốn cho phép
- Chỉ có một loại giấy phép duy nhất, các giấy phép truyền thống (ví dụ: nội dung mở), khuyến khích bạn không sử dụng chúng nữa.
- Sẽ không bao giờ có thêm giấy phép nào khác để tránh tình trạng gia tăng số lượng giấy phép

Câu hỏi thảo luận

Giấy phép nào là tốt nhất?
Trong những trường hợp nào bạn sẽ chọn sử dụng loại giấy phép nào?
Thảo luận về ưu điểm và nhược điểm của việc không sử dụng giấy phép NC, từ đó cho phép sử dụng thương mại các tài liệu được cấp phép mở để thu lợi nhuận.
Trong trường hợp nào thì nên sử dụng giấy phép ND?

Tài liệu tham khảo bổ sung

GNU Free Documentation License (2014) https://edtechbooks.org/-JLH

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/thomas-jefferson-writes-a-letter.

---------------------------------------------------

24. Giấy phép Tài liệu Tự do GNU

GNU Free Documentation License

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-JLH

Bối cảnh

Phiên bản giấy phép copyleft của Quỹ Phần mềm Tự do (Free Software Foundation) dành cho sách hướng dẫn và sách giáo khoa phần mềm, mặc dù nó chỉ rõ rằng giấy phép không chỉ giới hạn ở các tài liệu liên quan đến phần mềm. Được xuất bản, ở một mức độ nào đó, như một phản hồi đối với các giấy phép nội dung mở.

Những điểm chính

Mục đích là làm cho tài liệu trở nên miễn phí (giải phóng)
- Cho phép tác giả được ghi công mà không chịu trách nhiệm về những sửa đổi bởi người khác
- Tác phẩm phái sinh cần được chia sẻ tương tự (shered alike)
Nếu phân phát trên 100 bản sao thì phải có cả bản gốc đi kèm
Được Wikipedia sử dụng (+ CC BY-SA) – không tương thích nếu không có điều khoản về quyền tác giả được sửa đổi.
Một số người cho rằng nó không miễn phí vì nó cho phép văn bản bất biến không thể sửa đổi hoặc xóa, điều không cho phép mọi người thực hiện thay đổi.
Ít hợp lý hơn đối với văn bản in ngắn – bạn phải đính kèm một bản sao cứng của giấy phép với mỗi bản in của thứ gì đó được cấp phép kèm theo nó.

Câu hỏi thảo luận

Khi nào Giấy phép Tài liệu Tự do GNU tốt hơn giấy phép Creative Commons?

Tài liệu tham khảo bổ sung

Creative Commons Licenses. (2014) https://edtechbooks.org/-yZN

Nội dung này được EdTech Books cung cấp miễn phí cho bạn.

Truy cập nó trên trực tuyến hoặc tải nó về tại https://edtechbooks.org/openedreader/thomas-jefferson-writes-a-letter.

---------------------------------------------------

25. Giấy phép Xuất bản Mở

Open Publication License

Đọc bài viết tại https://edtechbooks.org/-aLPA

Bối cảnh

Giấy phép Xuất bản Mở - OPL (Open Publication License) là một trong những giấy phép nội dung mở đầu tiên. Hiện nay, giấy phép này đã bị bãi bỏ và các nhà cấp phép hiện được khuyến khích sử dụng giấy phép Creative Commons.

Những điểm chính

Tính khả tách – nếu một phần của giấy phép không thể thực thi ở đâu đó, phần còn lại vẫn có hiệu lực
Không có bảo hành
Các sửa đổi phải được ghi nhãn, có sự thừa nhận đối với các tác giả trước đây và hiện tại, và phải cung cấp tham chiếu đến bản gốc.
Cho phép cấm các phiên bản sửa đổi về cơ bản
Có thể kết hợp với các giấy phép khác, ít hạn chế hơn.

Câu hỏi thảo luận