Hướng dẫn Khung khái niệm. Vị thế (Positionality)

Thứ sáu - 10/04/2026 06:42

Conceptual Frameworks Guide

Vị thế (Positionality)

Ý tưởng sử dụng khung khái niệm như một hướng dẫn để quản lý toàn bộ dự án cũng được Ravitch và Riggan (2017) áp dụng. Họ đề xuất sáu câu hỏi định hướng chính cho các học giả (trang 18-19):

Tôi muốn nghiên cứu điều gì?
Ai quan tâm?
Tôi cần đưa những tài liệu nào vào, và khi nào thì tôi đã có đủ?
Làm thế nào để tôi biết cần thu thập loại dữ liệu nào và phân tích chúng như thế nào?
Quan điểm và cách nhìn nhận thế giới của tôi ảnh hưởng đến việc định hình và thực hiện nghiên cứu của tôi như thế nào?
Làm thế nào để tôi xử lý những bất ngờ trong dữ liệu hoặc những diễn biến không lường trước được trong lĩnh vực nghiên cứu?

Ravitch và Riggan (2017) nhấn mạnh tầm quan trọng của vị thế và nhận thức luận của cá nhân trong cách tiếp cận khung khái niệm của họ. Sáu trong chín chương của cuốn sách dành cho những mô tả chi tiết từ các nhà nghiên cứu cá nhân về cách họ thiết kế và sử dụng khung khái niệm. (Chúng tôi sẽ làm điều tương tự ở phần sau của Hướng dẫn này.) Mục tiêu, sở thích và bản sắc của nhà nghiên cứu định hình sự phát triển của khung khái niệm song song với việc tiếp cận lý thuyết và tài liệu khoa học. Điều này có nghĩa là khung khái niệm cần được hiểu là tích hợp và năng động: chúng sẽ liên tục phát triển trong suốt vòng đời của một dự án. Điều quan trọng là các mối liên hệ phê bình hữu ích và mang tính thông tin tiếp tục được tạo ra khi sự hiểu biết về toàn bộ vấn đề phát triển.

Cần phải cẩn trọng ở đây về tầm quan trọng của quan điểm cá nhân. Chỉ vì một nhà nghiên cứu có một số niềm tin về điều gì đó có thể làm nền tảng hoặc ảnh hưởng đến công việc của họ, không có nghĩa là các kết luận họ đưa ra nhất thiết là hợp lệ. Cần phải có sự cân bằng giữa những hiểu biết cá nhân và (các) phương pháp khoa học; ngay cả trong một phương pháp có tính tham gia cao (như Nghiên cứu Hành động) vẫn có các quy trình và thực tiễn tốt hỗ trợ tính chặt chẽ và tính hợp lệ của nghiên cứu.

“[Trong khi] sở thích và mục tiêu cá nhân, vị thế và địa vị xã hội, nghiên cứu chuyên đề và khung lý thuyết là những yếu tố cấu thành nên một khung khái niệm, chúng ta sẽ không bao giờ mong đợi thấy chúng được tổ chức theo những yếu tố này. Ở dạng hoàn chỉnh, một khung khái niệm được tổ chức và thể hiện như một luận điểm. Mỗi bước của luận điểm đó là một mệnh đề được biện minh bởi tài liệu chuyên đề và/hoặc lý thuyết.” (Ravitch và Riggan, 2017:13)

Các yếu tố của một khung khái niệm (được điều chỉnh từ Rogers, 2016:1710)

Chúng ta thấy ở đây sự tương đồng với ý tưởng của Kivunja rằng khung khái niệm là nguyên tắc tổ chức bao quát cho một dự án nghiên cứu. Ravitch và Riggan (2017) cũng coi đây là một nỗ lực để vượt qua việc sử dụng các thuật ngữ như khung khái niệm/khung lý thuyết một cách lẫn lộn và mơ hồ.

---------------------------------------------------

Thừa nhận:

Nội dung này được dịch từ tài liệu của các tác giả: Farrow, R. (ed.), Weller, M., Pitt, R., Iniesto, F., Algers, A., Almousa, S., Baas, M., Bentley, P., Bozkurt, A., Butler, W., Cardoso, P., Chtena., N., Cox, G., Czerwonogora, A., Dabrowski, M.T., Derby, R., DeWaard, H., Elias, T., Essmiller, K., Funk, J., Hayman, J., Helton, E., Huth, K., Hutton, S. C., Iyinolakan, O., Johnson, K. R., Jordan, K., Kuhn, C., Lambert, S., Mittelmeier, J., Nagashima, T., Nerantzi, C., O’Reilly, J., Paskevicius, M., Peramunugamage, A., Pete, J., Power, V., Pulker, H., Rabin, E., Rets, I., Roberts, V., Rodés, V., Sousa, L., Spica, E., Vizgirda, V., Vladimirschi, V., & Witthaus, G. (2023). Sổ tay Nghiên cứu Mở của GO-GN.

Mạng lưới Cao học Toàn cầu về Tài nguyên Giáo dục Mở / Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mở.

https://go-gn.net/gogn_outputs/open-research-handbook/.