Hướng dẫn Khung khái niệm. Vai trò của tính mở

Thứ tư - 22/04/2026 05:01

Conceptual Frameworks Guide

The Role of Openness

Đến đây, nhà nghiên cứu về giáo dục mở đầy tham vọng có thể đang nghĩ: “Được rồi, tôi nghĩ mình bắt đầu hiểu được một số lựa chọn sử dụng khung khái niệm, nhưng tính mở phù hợp ở đâu trong chuyện này? Tính mở có phải là một khung khái niệm không?”

Đây không nhất thiết là một câu hỏi dễ trả lời vì bản chất của tính mở được hiện thực hóa và đặt trong các bối cảnh khác nhau. Hơn nữa, một câu hỏi nghiên cứu có thể phải tập trung vào các khía cạnh cụ thể của tính mở để dự án có thể quản lý được và xây dựng một chiến lược thu thập dữ liệu hợp lý.

Tác phẩm kinh điển “Công nghệ vì sự hòa nhập xã hội” của Warschauer (2002) dường như rất phù hợp với thực tế kinh tế - xã hội và văn hóa của các trường công lập K-12 ở Brazil, và cho rằng việc cung cấp công nghệ miễn phí không giúp cải thiện tình trạng của học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Ngược lại, nó còn làm gia tăng thêm khoảng cách kỹ thuật số giữa những người có cơ hội về kinh tế và giáo dục để trở nên thành thạo kỹ năng CNTT và những người không có. Ý tưởng tương tự cũng có thể áp dụng cho những người đã có cơ hội học đọc và viết. Theo nghĩa này, tác phẩm của Warschauer (2002) rất phù hợp với công trình của Freire (1970) về những người mù chữ nhằm thúc đẩy sự hòa nhập xã hội. Do đó, Warschauer (2002) cho rằng để có thể tiếp cận và sử dụng CNTT một cách có ý nghĩa, giáo viên cần phải có năng lực, và trình độ đọc viết, theo nghĩa này, mang đến những ý nghĩa và hàm ý xã hội, kinh tế và văn hóa khác nhau. Khung lý thuyết này cung cấp nền tảng vững chắc để đánh giá tác động của từng nguồn lực vật chất, kỹ thuật số, con người và xã hội đến việc sử dụng CNTT trong một tổ chức thông qua sự hiện diện, khả năng tiếp cận hoặc thiếu hụt của chúng, cho phép các nhà nghiên cứu thiết kế các biện pháp can thiệp nhằm thúc đẩy việc sử dụng CNTT hiệu quả và có ý nghĩa, từ đó thúc đẩy và dẫn dắt việc sử dụng Giáo dục Mở /Tài nguyên Giáo dục Mở (OE/OER).” - Viviane Vladimirschi

“Tôi đã sử dụng khung của Warschauer làm cơ sở để xây dựng một khung khái niệm mới có thể được dùng để hướng dẫn cả nghiên cứu và phát triển các khóa học trực tuyến mang tính hòa nhập xã hội. Tôi đã bổ sung thêm một chiều vào khung của Warschauer và phát triển một bộ định nghĩa mới cho mỗi chiều để làm cho nó có thể áp dụng được cho các khóa học trực tuyến, chứ không chỉ là các công nghệ theo nghĩa rộng hơn (không liên quan đến giáo dục). Và trong khi tôi đã thử nghiệm và phát triển khung này với một số khóa học trực tuyến mở, trong phần thảo luận và hàm ý, tôi lập luận rằng khung này cũng có thể áp dụng cho các khóa học trực tuyến thông thường của trường đại học, nơi mà sự đa dạng về sinh viên đang trở thành trạng thái bình thường. Điều này một lần nữa minh họa ranh giới mờ nhạt giữa các khung khái niệm được sử dụng trong giáo dục mở và khả năng áp dụng cho giáo dục trực tuyến nói chung - ngay cả trong cùng một bài báo!” - Sarah Lambert

Một số người tập trung vào các khía cạnh sư phạm và sử dụng phương pháp mà phản ánh điều này, chẳng hạn như mô hình 5R (Wiley, 2014) hoặc khung COUP (Bliss, Robinson, Hilton & Wiley, 2013). Những người khác có thể quan tâm hơn đến công bằng xã hội, và do đó tạo ra hoặc sử dụng một khung bổ sung (Lambert, 2018). Cũng có thể nghiên cứu một số yếu tố của giáo dục mở mà không cần đề cập nhiều đến tính mở như một khái niệm (ví dụ: nghiên cứu trải nghiệm MOOC, trong đó yếu tố mở duy nhất là việc đăng ký).

“Tôi cho rằng điều đó phụ thuộc vào cấp độ phân tích mà chúng ta muốn phân tích. Khung mô hình kinh doanh phù hợp hơn để phân tích giáo dục mở từ góc độ tổ chức. Khung MOOCKnowledge có thể áp dụng khi phân tích OE/OER từ quan điểm của người tham gia và quan điểm phân tích học tập là hữu ích hơn để hiểu và tối ưu hóa việc học tập và môi trường mà ở đó nó diễn ra.” - Eyal Rabin

Điều này có nghĩa là thực sự không có một khung khái niệm bao quát nào cho tính mở, nhưng có nhiều khung khái niệm lấy cảm hứng từ tính mở; hoặc tập trung vào các khía cạnh cụ thể có liên quan đến một bối cảnh nhất định. Việc thiếu tính chính thống này có thể gây e ngại, nhưng nó cũng phản ánh sự linh hoạt và nguồn cảm hứng mà nhiều nhà nghiên cứu rút ra từ ý tưởng về tính mở.

“Các ứng dụng nội ngành, nội phương pháp luận của lý thuyết khuếch tán đổi mới giúp nó phù hợp với việc nghiên cứu giáo dục mở.” - Kathy Essmiller

“Theo tôi, các khung khái niệm phù hợp với giáo dục mở là những khung cho phép tập trung vào liên lĩnh vực, bởi vì tài nguyên giáo dục mở (OER) không chỉ thuộc lĩnh vực giáo dục hay chỉ thuộc lĩnh vực thiết kế tài liệu. Có lẽ, chúng cũng nên cho phép một lập trường nhận thức luận đa dạng, để có thể được áp dụng và kiểm chứng bằng các thiết kế nghiên cứu phương pháp (hỗn hợp) khác nhau.” - Irina Rets

“Vì giáo dục mở là một lĩnh vực rất rộng, tôi nghĩ rằng khung khái niệm mà bạn sử dụng chỉ cần phù hợp nhất với những câu hỏi bạn đang đặt ra. Nói một cách đơn giản và nhị phân, nếu nghiên cứu của bạn liên quan đến trải nghiệm thực tế của thực hành giáo dục mở - OEP (Open Educational Practices), thì khung mà bạn sử dụng có thể khác so với trường hợp nghiên cứu chỉ dựa trên nội dung và dữ liệu (định tính hoặc định lượng). Bối cảnh của nghiên cứu và những ảnh hưởng lý thuyết trong công việc bạn đang làm cần phải phù hợp với khung khái niệm, cũng giống hệt như phương pháp luận. Tôi nghĩ rằng giáo dục mở dựa trên một số cách tư duy nhất định về giáo dục; rằng nó nên mang tính dân chủ, chủ động, tự do, dễ tiếp cận, dễ thích nghi, có thể tái sử dụng và mang tính chuyển đổi. Với những đặc điểm này của lĩnh vực, lý thuyết, phương pháp và khái niệm bạn sử dụng cần phải liên quan đến những đặc điểm này theo một số cách. Việc sử dụng cách tiếp cận tư bản và hướng đến lợi nhuận, hoặc các khái niệm kinh tế thị trường tự do mở có thể thú vị nhưng có thể trái ngược với nguồn gốc của tính mở trong giáo dục đối với giáo dục từ xa và việc chia sẻ phần mềm nguồn mở. Công việc của bạn đóng góp gì cho lĩnh vực này?” - Johanna Funk

Tóm lại: tính mở có thể là một cách để kết nối các lĩnh vực quan tâm khác nhau theo chủ đề. Nó có thể là một cách để đặt câu hỏi nghiên cứu vào bối cảnh, hoặc nó có thể là trọng tâm của chính câu hỏi nghiên cứu đó. Không có một ý nghĩa bao quát nào mà theo đó tính mở được coi là một khung khái niệm, nhưng nó chắc chắn có thể truyền cảm hứng hoặc hướng dẫn việc lựa chọn một khung khái niệm trong một nghiên cứu.

Trong phần tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét một số cách mà các thành viên GO-GN đã áp dụng các khung khái niệm khác nhau trong các dự án nghiên cứu giáo dục mở của họ.

---------------------------------------------------

Thừa nhận:

Nội dung này được dịch từ tài liệu của các tác giả: Farrow, R. (ed.), Weller, M., Pitt, R., Iniesto, F., Algers, A., Almousa, S., Baas, M., Bentley, P., Bozkurt, A., Butler, W., Cardoso, P., Chtena., N., Cox, G., Czerwonogora, A., Dabrowski, M.T., Derby, R., DeWaard, H., Elias, T., Essmiller, K., Funk, J., Hayman, J., Helton, E., Huth, K., Hutton, S. C., Iyinolakan, O., Johnson, K. R., Jordan, K., Kuhn, C., Lambert, S., Mittelmeier, J., Nagashima, T., Nerantzi, C., O’Reilly, J., Paskevicius, M., Peramunugamage, A., Pete, J., Power, V., Pulker, H., Rabin, E., Rets, I., Roberts, V., Rodés, V., Sousa, L., Spica, E., Vizgirda, V., Vladimirschi, V., & Witthaus, G. (2023). Sổ tay Nghiên cứu Mở của GO-GN.

Mạng lưới Cao học Toàn cầu về Tài nguyên Giáo dục Mở / Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mở.

https://go-gn.net/gogn_outputs/open-research-handbook/.