Hướng dẫn Khung khái niệm. Khung khái niệm: Lời khuyên từ tuyến đầu

Thứ hai - 04/05/2026 06:33

Conceptual Frameworks Guide

Conceptual Frameworks: Advice from the Front Line

Dưới đây là tóm tắt một số lời khuyên từ các nhà nghiên cứu GO-GN có kinh nghiệm gần đây về nghiên cứu tiến sĩ trong lĩnh vực giáo dục mở.

“Trước hết, tôi sẽ không chọn sử dụng phương pháp hỗn hợp hay phương pháp luận hỗn hợp. Mặc dù nghiên cứu trường hợp khá linh hoạt khi kết hợp cả phương pháp định lượng và định tính, việc sử dụng nhiều hơn một khung khái niệm đã khiến nghiên cứu của tôi trở nên khó hiểu đối với người đọc và tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho khối lượng công việc của tôi. Mặc dù các khung khái niệm tôi sử dụng đã giúp tôi hiểu toàn diện hiện tượng đang được nghiên cứu và đã xác nhận, bổ sung cho nhau về dữ liệu được thu thập và phân tích, tôi vẫn có thể chỉ sử dụng phương pháp tư duy thiết kế và khung của Warschauer (2002) để hướng dẫn việc phát triển các nhãn danh mục mã hóa dữ liệu thu thập được từ các hội thảo về tư duy thiết kế. Điều quan trọng là phải làm rõ cách thức (các) khung khái niệm bạn sử dụng giúp đạt được mục đích của dự án nghiên cứu. Vì chỉ có mười người tham gia trả lời khảo sát UTAUT, tôi đã gặp khó khăn trong việc giải thích cho hội đồng của mình về việc sử dụng và ý nghĩa của nó. Nhìn lại, tôi sẽ chỉ chọn một khung khái niệm để làm việc và sẽ phát triển các câu hỏi khảo sát đơn giản để thu thập thêm dữ liệu từ nhóm người tham gia nghiên cứu. Do đó, cần phải chọn một khung khái niệm giúp bạn trả lời các câu hỏi nghiên cứu của mình, giúp xác định các biến số liên quan của nghiên cứu, lập bản đồ hoặc minh họa mối quan hệ giữa các biến số này và giúp bạn đạt được mục tiêu nghiên cứu của mình. Cuối cùng, lời khuyên tôi muốn dành cho các nhà nghiên cứu khác là trước hết hãy xác định câu hỏi nghiên cứu của bạn và sau đó tìm kiếm một khung khái niệm phù hợp để trả lời các câu hỏi nghiên cứu đó. Cuối cùng, điều quan trọng cần ghi nhớ là không có dự án nghiên cứu nào kết thúc giống như khi bắt đầu hoặc theo kế hoạch ban đầu. Do đó, cần phải linh hoạt để điều chỉnh và thay đổi trong suốt quá trình nghiên cứu.” - Viviane Vladimirschi

“Đừng bị cám dỗ bởi những gì người khác nói bạn nên sử dụng; hãy suy nghĩ về nghiên cứu của bạn và điều gì là hợp lý nhất đối với những người tham gia, các bên liên quan hoặc các bên hưởng lợi, họ muốn thấy kết quả như thế nào; hãy thử một vài ý tưởng và cách tiếp cận để hiểu trước khi cam kết với một phương pháp nào đó; hãy sử dụng những gì phù hợp với bạn, công việc của bạn, con đường trí tuệ và nghề nghiệp của bạn và những gì bạn muốn học hỏi, đạt được và hiểu biết trong lĩnh vực này. Đây chỉ là bước khởi đầu. Và đây là công việc của bạn.” - Johanna Funk

“Thật khó để cân bằng giữa những gì chúng ta, với tư cách là những học giả mới nổi, coi là công trình mang tính chuyển đổi, điểm khởi đầu để từ đó chúng ta thay đổi thế giới, với cuộc sống thực tế. Tôi khuyến khích những người khác hãy tiếp cận với khung khái niệm mà những người cố vấn cho họ quen thuộc nhất. Hãy đón nhận sự hiểu biết đã được thiết lập của những người khác đã thực hiện công việc, tìm con đường của bạn trong truyền thống đó. Như một thành viên trong hội đồng của tôi đã nói, hãy có được sự ủy nhiệm, rồi phá vỡ truyền thống.” - Kathy Essmiller

“Khi bạn đã xác định được hiện tượng muốn khám phá, các khái niệm sẽ xuất hiện. Các câu hỏi nghiên cứu sẽ bắt đầu định hướng khung khái niệm của bạn. Phần tổng quan tài liệu sẽ hình thành nền tảng khái niệm. Khung lý thuyết thường sẽ giải thích mối quan hệ giữa các khái niệm của bạn và giải thích tại sao các mối quan hệ đó lại xảy ra theo những cách cụ thể.” - Glenda Cox

“Mặc dù chương trình tiến sĩ là về việc khám phá sở thích, nhưng càng dành nhiều thời gian ngay từ đầu để tập trung và hướng đến luận án của mình, bạn càng tự cảm ơn bản thân trong những năm cuối cùng. Càng xây dựng được nhiều bài báo và dự án xoay quanh chủ đề của bạn – ngay cả khi chúng chỉ giao thoa với một số khía cạnh của chủ đề – bạn càng tiết kiệm được nhiều thời gian và năng lượng hơn trong quá trình nghiên cứu. Điều quan trọng nữa là phải giữ cho dự án trong tầm nhìn đúng đắn. Luận án là một dự án rất quan trọng, đúng vậy, nhưng nó chỉ là một trong nhiều dự án bạn sẽ hoàn thành trong suốt sự nghiệp của mình. Hãy cứ viết bài báo đi.” - Elizabeth Spica

“Hãy đọc nhiều; xem xét những khoảng trống mà nghiên cứu về Tài nguyên Giáo dục Mở (OER) hiện đang có và thực hiện nghiên cứu giải quyết một trong những khoảng trống đó; hãy làm một nghiên cứu thí điểm vì nó giúp hiểu được cấu trúc nào có thể được khám phá với loại dữ liệu nào; hãy cố gắng yêu thích chủ đề của bạn. Hầu hết các nghiên cứu về OER đều có một mệnh lệnh đạo đức tiềm ẩn - làm cho tài nguyên học tập dễ tiếp cận hơn, mang tính toàn cầu và miễn phí - việc thực hiện nghiên cứu này đã khiến tôi cảm thấy tốt hơn về bản thân mình :)” - Irina Rets

“Tôi sẽ đưa ra lời khuyên tương tự như lời khuyên tôi nhận được từ người hướng dẫn chính của mình: Hãy dành thời gian trong năm đầu tiên để phân tích kỹ lưỡng các khung khái niệm khác nhau trước khi bạn quyết định áp dụng một khung nào đó vào nghiên cứu của mình.” - Anne Algers

“Hãy đọc nhiều bài báo của các nhà nghiên cứu GOGN khác để hiểu rõ hơn về các loại khung khác nhau đang được sử dụng trong nghiên cứu giáo dục mở. Hãy đọc nhiều bài báo về nghiên cứu giáo dục về các chủ đề liên quan đến nghiên cứu của bạn và xem loại khung nào đang được sử dụng. Đừng chỉ bám vào khung lý thuyết mà bạn đã chọn lúc bắt đầu luận án tiến sĩ. Nếu rõ ràng là có một khung khác có thể phù hợp hơn, thì hãy từ bỏ khung cũ (và tất cả những đầu tư mà bạn đã bỏ ra) và đón nhận khung mới đó. Hãy hỏi những người khác trong nhóm GOGN để được giúp đỡ hoặc tư vấn khi gặp khó khăn trong việc lựa chọn hoặc làm việc với các khung khái niệm.” - Marjon Baas

“Người hướng dẫn của tôi đã cho tôi lời khuyên này sau khi tôi vật lộn với chương về khung khái niệm trong một thời gian dài: Trọng tâm của chương về khung khái niệm nên là mô tả các khung như chúng được sử dụng trong tài liệu nghiên cứu. Đừng cố gắng tạo mới chúng trước khi bạn sử dụng chúng trong phân tích dữ liệu của mình. Ngoài ra, nếu bạn đang sử dụng hai khung khái niệm mà thường không được sử dụng cùng nhau trong tài liệu nghiên cứu, hãy mô tả chúng riêng biệt ngay lúc này. Bạn có thể sẽ tìm ra một phiên bản mới của khung (hoặc một phiên bản kết hợp của hai khung) sau khi bạn đã thực hiện phân tích dữ liệu, nhưng đó không phải là nhiệm vụ hiện tại!” - Gabi Witthaus

“Mặc dù tôi vẫn còn xa giai đoạn cuối của quá trình nhưng không phải là giai đoạn đầu của nghiên cứu (nghiên cứu trường hợp đã đạt đến mức độ phát triển đủ cho mục đích của luận văn này), phân tích triết học từ góc độ triết học khoa học là giai đoạn tiếp theo (đang bắt đầu!), và là giai đoạn thách thức nhất. Bên cạnh những trao đổi với các giáo sư hướng dẫn, Pat Thompson đã truyền cảm hứng cho nhiều suy ngẫm về khung khái niệm. Tôi đồng ý với quan điểm của bà về khung lý thuyết như một thành phần quan trọng mang lại sự mạch lạc cho dự án: một cấu trúc được sử dụng để thiết kế nghiên cứu, tạo ra dữ liệu và phân tích dữ liệu; cung cấp các ranh giới cho phép quyết định những gì được bao gồm và những gì không.

Nó là cơ sở để kết nối với các nghiên cứu khác (và cuối cùng so sánh các kết quả được khung lý thuyết này tạo ra so với các nghiên cứu khác) và theo nghĩa này, nó cũng là một cách tiếp cận có khả năng tái sử dụng, có thể được nhân rộng với các chủ đề và/hoặc dữ liệu khác. Quan trọng nhất, tôi coi nó như một tập hợp các phần được liên kết, những ý tưởng hướng dẫn việc viết và giúp tạo ra sợi chỉ đỏ của lập luận. Tôi đang nỗ lực để đạt được sợi chỉ đỏ đó… Ở giai đoạn này, tôi nghĩ rằng khung khái niệm nên được phát triển khi tôi đi đi lại lại giữa phân tích và lý thuyết, cung cấp sự hỗ trợ để xây dựng nghiên cứu, giống như một trò chơi xếp hình nơi mỗi mảnh ghép cần được đặt đúng chỗ của nó. Việc viết cũng phải đi kèm với quá trình chứ không nên để đến cuối cùng.” - Ada Czerwonogora

“Tôi đã dành rất nhiều thời gian để đọc về khung Cộng đồng Nghiên cứu và nó dẫn đến bế tắc, nhưng tôi đã học được rất nhiều điều trên đường đi…” - Gabi Witthaus

“Thật khó để cân bằng giữa những gì chúng ta, với tư cách là những học giả mới nổi, coi là công việc mang tính chuyển đổi, điểm khởi đầu để chúng ta thay đổi thế giới, với cuộc sống thực. Tôi khuyến khích những người khác tham gia vào khung khái niệm mà những người hướng dẫn của họ quen thuộc nhất. Hãy đón nhận sự hiểu biết đã được thiết lập của những người khác đã thực hiện công việc, tìm con đường của bạn trong truyền thống đó. Như một thành viên trong hội đồng của tôi đã nói, hãy có sự ủy nhiệm, rồi phá vỡ truyền thống. Tôi đã áp dụng Lý thuyết Khuếch tán Đổi mới và thu được những hiểu biết mà tôi hoàn toàn không ngờ tới, những điều mà tôi sẽ bỏ lỡ nếu không áp dụng lý thuyết đó.” - Kathy Essmiller

“Giáo sư hướng dẫn của tôi luôn bảo rằng chương về khung khái niệm là chương dễ viết nhất… Tôi không tin lắm.” - Gabi Witthaus

“Trong luận văn của mình, tôi đã xây dựng một số lý thuyết dựa trên kết quả của một bài tổng quan có hệ thống - sau khi đọc các bài báo về khả năng tạo ra lý thuyết của các bài tổng quan có hệ thống. Giáo sư hướng dẫn chính của tôi rất không thoải mái về điều này. Mặc dù thừa nhận rằng có ranh giới giữa lý thuyết và khung khái niệm khá mờ nhạt, nhưng họ vẫn muốn truyền tải thông điệp rõ ràng rằng nghiên cứu sinh tiến sĩ không tạo ra lý thuyết. Vì vậy, giải pháp là chỉ gọi thứ tôi tạo ra là khung khái niệm, chứ không gọi nó là ‘lý thuyết’. Họ hài lòng với điều đó. Luận văn của tôi đã được xuất bản, nên tôi đoán là tôi cũng hài lòng! Nhưng tôi vẫn cảm thấy có vấn đề về địa vị, về việc ai được phép tạo ra lý thuyết. Mãi sau này tôi mới đọc lý thuyết nữ quyền, lý thuyết này đưa ra những lập luận xuất sắc về việc dân chủ hóa việc tạo ra lý thuyết mới - ngay cả đối với nghiên cứu sinh tiến sĩ!” - Sarah Lambert

“Tôi nghĩ rằng việc tiếp cận lý thuyết sẽ bớt đáng sợ hơn khi bạn nghĩ về nó như một lời giải thích. Tôi thường phân biệt giữa lý thuyết và khung khái niệm dựa trên phạm vi từ vi mô đến vĩ mô, lý thuyết như là “lý thuyết tổng quát” và khung khái niệm như là việc tập trung chi tiết hơn vào một phần của bối cảnh học tập và giảng dạy. Nhưng cuối cùng, cả hai đều là lời giải thích - cả hai đều giải thích tại sao hoặc bằng cách nào những điều nhất định nào đó xảy ra.” - Sarah Lambert

---------------------------------------------------

Thừa nhận:

Nội dung này được dịch từ tài liệu của các tác giả: Farrow, R. (ed.), Weller, M., Pitt, R., Iniesto, F., Algers, A., Almousa, S., Baas, M., Bentley, P., Bozkurt, A., Butler, W., Cardoso, P., Chtena., N., Cox, G., Czerwonogora, A., Dabrowski, M.T., Derby, R., DeWaard, H., Elias, T., Essmiller, K., Funk, J., Hayman, J., Helton, E., Huth, K., Hutton, S. C., Iyinolakan, O., Johnson, K. R., Jordan, K., Kuhn, C., Lambert, S., Mittelmeier, J., Nagashima, T., Nerantzi, C., O’Reilly, J., Paskevicius, M., Peramunugamage, A., Pete, J., Power, V., Pulker, H., Rabin, E., Rets, I., Roberts, V., Rodés, V., Sousa, L., Spica, E., Vizgirda, V., Vladimirschi, V., & Witthaus, G. (2023). Sổ tay Nghiên cứu Mở của GO-GN.

Mạng lưới Cao học Toàn cầu về Tài nguyên Giáo dục Mở / Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mở.

https://go-gn.net/gogn_outputs/open-research-handbook/.